دلارهای بلوکه شده ایران کجا خرج می‌شود؟

دنیای اقتصاد: انعقاد تفاهم ۱۴ بندی ایران و آمریکا، روایت‌های متناقضی درباره مفاد توافق و نحوه هزینه‌کرد دارایی‌های آزادشده ایران ایجاد کرده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد مساله اصلی، انتخاب میان آمریکا و سایر کشورها نیست، بلکه فراهم شدن امکان خرید مستقیم از تولیدکنندگان جهانی، حذف واسطه‌ها و شکل‌گیری رقابت در بازار تامین کالاهای اساسی است. کارشناسان و فعالان بازار معتقدند ورود احتمالی غلات آمریکایی تنها یکی از گزینه‌های پیش‌رو است و در نهایت، تصمیم تجار نه بر مبنای ملاحظات سیاسی، بلکه بر پایه قیمت، کیفیت، هزینه حمل، امنیت غذایی و صرفه اقتصادی اتخاذ خواهد شد.

مساله تخصیص ۶ میلیارد دلار از منابع مالی آزاد شده ایران برای خرید دارو و مواد غذایی، با تاکید بر واردات سویا، ذرت و گندم از آمریکا، مورد توجه قرار گرفته است.

عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران اعلام کرد که ایران نهاده‌ها و محصولات کشاورزی مورد نیاز خود را بر اساس معیارهای رقابتی، قیمت و کیفیت از هر منبع مناسب در بازار جهانی تامین می‌کند. به گفته همتی، در گام نخست ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران آزاد خواهد شد که ۶ میلیارد دلار آن برای واردات کالاهای اساسی و دارو اختصاص می‌یابد و ۶ میلیارد دلار دیگر با چنین محدودیت‌هایی مواجه نیست.

بررسی آمار گمرک نشان می‌دهد در ۱۰ ماه نخست سال ۱۴۰۴، ۳.۸ میلیون تن سویا، ۹ میلیون تن ذرت و ۲.۷ میلیون تن گندم وارد کشور شده است. امارات متحده عربی بیشترین سهم را از واردات این محصولات به ایران دارد، اما به دلیل نقش این کشور به عنوان واسطه تجاری، آمار موجود منشأ واقعی کالاها را نشان نمی‌دهد.

به گفته فعالان بازار، برزیل، آرژانتین و روسیه نیز از تامین‌کنندگان اصلی این محصولات هستند و بخش بزرگی از عدم شفافیت آماری ناشی از تحریم‌ها، محدودیت‌های نقل‌وانتقال مالی و حمل‌ونقل کالا است.

هامان هاشمی، نایب رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی ایران، معتقد است در صورت رفع تحریم‌ها، ورود غلات از آمریکا می‌تواند فرصتی برای تامین رقابتی‌تر نیازهای کشاورزی و دامی کشور باشد. به گفته وی، اگر یک تامین‌کننده به تامین‌کنندگان فعلی افزوده شود، امکان خرید رقابتی‌تر فراهم خواهد شد و در نهایت تجار براساس کیفیت و هزینه تمام‌شده تصمیم خواهند گرفت که با چه کشوری همکاری کنند.

داود رنگی، نایب رئیس کمیسیون واردات اتاق بازرگانی ایران نیز تاکید کرد ورود غلات از آمریکا مستلزم طی شدن مراحل فنی و قرنطینه‌ای است و امکان اجرای سریع آن وجود ندارد. وی افزود قیمت محصولات در بازارهای جهانی مشخص است و بازرگانان بر اساس صرفه اقتصادی و کیفیت تصمیم‌گیری می‌کنند.

به گفته او، اگر مذاکرات به رفع تحریم‌ها و حذف محدودیت‌های مالی و بانکی منجر شود، فضای رقابتی برای خرید محصولات از بازارهای جهانی شکل خواهد گرفت، هرچند در سال‌های گذشته نیز کمبودی در تامین نهاده‌های دامی و غلات وجود نداشته است.