نوسازی زیرساخت‌ها؛ ضرورتی حیاتی برای حضور مؤثر ایران در جهان آینده

محمد نادری ملکشاه، دانش‌آموخته علوم سیاسی در یادداشتی مطرح کرد: فرسودگی زیرساخت‌ها یکی از موانع جدی پیشرفت کشورهاست. زیرساخت‌های حمل‌ونقل، انرژی، ارتباطات، صنعت، آموزش و پژوهش، بستر اصلی نوآوری و رشد اقتصادی محسوب می‌شوند. هر اندازه این بسترها از تحولات روز فاصله بگیرند، امکان بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و فناوری نیز محدودتر می‌شود. از این منظر، نوسازی زیرساخت‌ها باید در شمار اولویت‌های اصلی سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی کشور قرار گیرد.

توسعه زیرساخت‌ها تنها به تجهیزات و فناوری محدود نیست

نگاه به مفهوم زیرساخت نباید صرفاً به ساخت‌وساز، تجهیزات صنعتی و فناوری‌های سخت‌افزاری محدود شود. زیرساخت‌های فکری، علمی و فرهنگی نیز به همان اندازه اهمیت دارند. جامعه‌ای که قصد تعامل مؤثر با جهان و مشارکت در تولید دانش را دارد، باید از نظام آموزشی پویا، سواد بین‌المللی، شناخت روش‌های نوین دستیابی به دانش و درک تحولات علوم انسانی و اجتماعی برخوردار باشد.

تعامل علمی با جهان، مستلزم آشنایی با جریان‌های فکری معاصر و توانایی گفت‌وگو با اندیشمندان و مراکز علمی اثرگذار است. تکیه صرف بر داشته‌های تاریخی، بدون بازخوانی و به‌روزرسانی آن‌ها، نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای جهان امروز باشد. حفظ هویت فرهنگی و تمدنی، زمانی به یک مزیت تبدیل می‌شود که با یادگیری مستمر، نوآوری و پذیرش تحولات علمی همراه باشد.

ایران؛ برخوردار از پشتوانه تمدنی و ظرفیت علمی

ایران با پیشینه دیرینه تمدنی، میراث غنی اسلامی و سرمایه فرهنگی ارزشمند، از ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای حضور در عرصه‌های علمی و جهانی برخوردار است. تاریخ این سرزمین، گواه نقش‌آفرینی ایرانیان در دانش، هنر، اندیشه و فرهنگ است. فرهنگ ایرانی در طول تاریخ نیز توانسته است با جذب و بازآفرینی عناصر فرهنگی گوناگون، پویایی و استمرار خود را حفظ کند.

این پیشینه ارزشمند، مسئولیتی مهم بر دوش نسل امروز قرار می‌دهد؛ اینکه میراث گذشتگان را نه صرفاً به‌عنوان موضوعی برای افتخار، بلکه به‌مثابه سرمایه‌ای برای ساخت آینده به کار گیرد. ایران برای حفظ جایگاه خود در جهان معاصر باید هم‌زمان از ظرفیت‌های تمدنی و توان علمی امروز بهره ببرد و زیرساخت‌های صنعتی، پژوهشی و ارتباطی خود را متناسب با نیازهای جدید توسعه دهد.

با وجود محدودیت‌های منطقه‌ای، تحریم‌ها و دشواری‌های ناشی از فشارهای خارجی، جامعه علمی ایران در حوزه‌های مختلف دستاوردهایی داشته است. تداوم این مسیر نیازمند فراهم کردن بسترهای مناسب برای فعالیت پژوهشگران، حمایت از نخبگان، ارتباط علمی با جهان و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین است.

در فرهنگ اسلامی نیز بر اهمیت دانش‌اندوزی و پیوند علم با زندگی تأکید فراوان شده است. سخن مشهور پیامبر اسلام(ص) درباره دستیابی ایرانیان به دانش که میفرمایند :"اگر دانش در ثریا آویخته باشد، مردانی از سرزمین پارس بدان دست خواهند یافت" ، در کنار این توصیه از امیرالمؤمنین علی(ع) که انسان باید فرزند زمان خویش باشد، یادآور ضرورت همراهی با تحولات روزگار است. فردوسی نیز با سروده ماندگار «توانا بود هر که دانا بود»، دانش را از پایه‌های توانمندی انسان معرفی کرده است.

ضرورت بازسازی و نوسازی زیرساخت‌های ملی

امروز کشور در شرایطی قرار دارد که فرسودگی بخشی از زیرساخت‌ها، محدودیت منابع و آثار تحریم‌ها و جنگ، ضرورت برنامه‌ریزی منسجم برای بازسازی و نوسازی را دوچندان کرده است. جبران عقب‌ماندگی‌ها بدون نگاه جامع، تأمین منابع پایدار و هماهنگی میان بخش‌های مختلف امکان‌پذیر نخواهد بود.

در این مسیر، دولت به‌تنهایی نمی‌تواند بار مسئولیت را بر دوش بکشد. مجلس، دستگاه‌های اجرایی، نهادهای تصمیم‌ساز، شرکت‌های بزرگ دولتی و بخش خصوصی باید با تقسیم مسئولیت و هم‌افزایی، ظرفیت‌های خود را در مسیر ارتقای زیرساخت‌های ملی به کار گیرند.

اولویت‌بندی پروژه‌ها بر اساس نیازهای واقعی کشور، توجه به فناوری‌های نوین، استفاده از توان متخصصان داخلی، جذب سرمایه و توسعه همکاری‌های علمی و اقتصادی، از جمله الزاماتی است که باید در برنامه‌های نوسازی مورد توجه قرار گیرد. همچنین لازم است نگاه کوتاه‌مدت و جزیره‌ای جای خود را به برنامه‌ریزی بلندمدت و فرابخشی بدهد؛ زیرا زیرساخت‌های ملی با تصمیم‌های مقطعی و پراکنده به سطح مطلوب نمی‌رسند.

آینده ایران در گرو پیوند دانش، مدیریت و اقدام عملی

نوسازی زیرساخت‌ها تنها به معنای جبران خرابی‌ها و کمبودهای گذشته نیست؛ بلکه فرصتی برای بازتعریف مسیر توسعه و آماده‌سازی کشور برای تحولات آینده است. اگر این فرصت با برنامه‌ریزی علمی، مدیریت کارآمد و مشارکت همه بخش‌ها همراه شود، می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای توان تولید، افزایش بهره‌وری، تقویت جایگاه علمی و گسترش تعاملات بین‌المللی ایران باشد.

ایران با برخورداری از سرمایه انسانی، پیشینه فرهنگی و ظرفیت‌های علمی، امکان حرکت در مسیر توسعه را دارد؛ اما بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها نیازمند تصمیم‌های به‌موقع، نگاه آینده‌نگر و عبور از شیوه‌های سنتی و ناکارآمد است.

ضروری است همه مقامات و مدیران ارشد در سطوح مختلف حکمرانی، از دولت و مجلس تا نهادهای کلان و بنگاه‌های بزرگ اقتصادی، با همدلی و انسجام عملی، نوسازی زیرساخت‌های کشور را به یکی از اولویت‌های اصلی خود تبدیل کنند. این اقدام، افزون بر جبران بخشی از آسیب‌ها و عقب‌ماندگی‌های گذشته، می‌تواند محرکی برای توسعه پایدار و تقویت توان ملی در مواجهه با تحولات جهان آینده باشد.

بی‌تردید، سربلندی ایران در گرو آن است که دانش و تجربه تاریخی خود را با نیازهای زمانه پیوند بزند و برای ساخت آینده، از هیچ تلاشی در مسیر یادگیری، نوآوری و نوسازی دریغ نکند.

به امید سرافرازی ایران عزیز

*