تحصیل در رشته‌های غیرمرتبط، عمق علمی دانشجویان را کاهش می‌دهد

علیرضا سالمی در گفت‌وگو با ایسنا در رابطه با وضعیت ساختار دانشگاه برای دانشجویان چندرشته‌ای، اظهار کرد: ساختار دانشگاه به‌ طور کلی برای دانشجویان اماکن تحصیل چند رشته‌ای را فراهم کرده است؛ با توجه به اینکه دانشجو در دوره‌های پیشین در چه رشته‌ای آموزش‌ها را فرا گرفته است، باید آموزش تکمیلی وی نیز در راستای همان رشته اولیه باشد، اما این موضوع در دوره تحصیلات تکمیلی متفاوت است.

وی ادامه داد: برای مثال، دانشجویی دوره کارشناسی خود را در رشته مدیریت سپری می‌کند و سپس در مقطع کارشناسی ارشد، روان‌شناسی را برای تحصیل انتخاب می‌کند. این در حالی است که این دو حوزه ارتباطی با یکدیگر ندارند، اما دانشگاه‌ها به دانشجو اجازه می‌دهند فراتر از رشته تحصیلی خود، در سایر رشته‌های غیرمرتبط با دوره کارشناسی نیز به تحصیل بپردازد. غالباً دانشگاه‌های سراسری این دانشجویان را جذب نمی‌کنند، بلکه دانشگاه‌های غیرانتفاعی و پردیس‌ها به دلیل کسب منابع مالی از دانشجویان، این امکان را برای آنان فراهم می‌کنند.

این مشاور تحصیلی درباره تأثیر آموزش چندرشته‌ای بر جامعه علمی رشته‌های موردنظر، بیان کرد: آموزش چندرشته‌ای به جامعه علمی رشته‌های موردنظر آسیب وارد می‌کند؛ زیرا زمانی که فردی ۱۰ تا ۱۲ سال در یک رشته تحصیل کرده و ناگهان مسیر خود را تغییر می‌دهد و در رشته دیگری به تحصیل می‌پردازد، باید توجه داشت که در آن رشته علم، تجربه و سابقه‌ای ندارد. در این زمینه، نمونه‌هایی از دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری وجود دارند که در دانشگاه‌های غیرانتفاعی یا پردیس‌های خودگردان، بدون آنکه پایه علمی لازم را در رشته موردنظر فرا گرفته و تقویت کرده باشند، به تحصیل می‌پردازند. این افراد در جامعه کارایی لازم را ندارند و صرفاً مدرکی کسب کرده‌اند؛ موضوعی که به نظام و ساختار علمی جامعه آسیب وارد می‌کند.

سالمی با بیان اینکه تحصیل در چند رشته، عمق علمی دانشجو را کاهش می‌دهد، گفت: دانشجو صرفاً چند واحد درسی ارائه شده را می‌گذراند. همچنین در مقطع تحصیلات تکمیلی که شامل کارشناسی ارشد و دکتری می‌شود، عمده فعالیت‌ها پژوهشی و تحقیقی است و ممکن است دانشجو فعالیت‌های تحقیقی و پژوهشی انجام داده باشد، اما به دلیل اینکه در رشته موردنظر موفق نبوده یا موقعیت جذب در بازار کار را نداشته است، با ارائه چند پروپوزال و طرح تحقیقاتی، رشته تحصیلی خود را تغییر دهد در حالی که در زمینه جدید، سابقه، تجربه و علم کافی ندارد.

وی ادامه داد: برای مثال، فردی با ارائه چند طرح تحقیقاتی و پژوهشی، رشته تحصیلی خود را در مقطع دیگری تغییر می‌دهد و به تحصیل در رشته مدیریت می‌پردازد و حتی در این رشته مسئولیت‌ نیز می‌پذیرد، اما زمانی که فرد سابقه، تجربه و علم کافی نداشته باشد و صرفاً با چند طرح پژوهشی وارد این حوزه شود، به بیراهه خواهد رفت.

یک مشاور تحصیلی: تحصیل در رشته‌های غیرمرتبط، عمق علمی دانشجویان را کاهش می‌دهد

تحصیل چندرشته‌ای لزوماً توانایی تحلیل و حل مسئله دانشجو را تقویت نمی‌کند

این روانشناس بالینی با اشاره به تأثیر تحصیل چندرشته‌ای بر توانایی تحلیل و حل مسئله دانشجویان، اظهار کرد: تحصیل در چند رشته متفاوت تأثیر مثبتی بر توانایی تحلیل و حل مسئله دانشجویان ندارد. آنچه در این موضوع اهمیت دارد، پایه و اساس علمی کار است. برای مثال فرد از دوره متوسطه اول انتخاب رشته می‌کند، در دوره متوسطه دوم و دوره کارشناسی در دانشگاه نیز به تحصیل در همان رشته به تحصیل می‌پردازد؛ سپس در مقطع کارشناسی ارشد، سال‌های تحصیل پیشین خود را نادیده می‌گیرد، کنار می‌گذارد و به تحصیل در رشته دیگری می‌پردازد؛ در حالی که ارزش پژوهش و فعالیت علمی در چند سال دوره کارشناسی ارشد با هشت الی ۱۰ سال تحصیل فرد برابری نمی‌کند و دانشجو در این مسیر موفق نخواهد بود. آنچه اهمیت دارد، پایه و اساس رشته علمی فرد است که در این فرایند از آن منحرف شده است.

سالمی در رابطه با رویکرد و ساختار دانشگاه‌ها نسبت به پذیرش و فراهم کردن امکان تحصیل دانشجویان در چند رشته نیز اظهار کرد: دانشگاه‌ها اغلب به دلیل جذب منابع مالی، جذب دانشجو و تأمین نیازهای خود، دانشجویان چندرشته‌ای را پذیرش می‌کنند. در حال حاضر، در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری برای تغییر رشته و تحصیل در رشته‌ای دیگر مشکلی وجود ندارد. در دوره کارشناسی نیز در صورت تغییر رشته دانشجو، واحدهای درسی مرتبط، به ویژه دروس عمومی، شناسایی و در صورت هم‌راستا بودن، تطبیق داده می‌شوند و دانشجو می‌تواند در رشته دیگری در دانشگاهی دیگر یا دانشگاه فعلی خود به تحصیل در رشته موردنظر بپردازد؛ بنابراین از نظر تطبیق واحد و تغییر رشته در نظام دانشگاهی مشکلی وجود ندارد.

وی درباره وضعیت تحصیل هم‌زمان دانشجویان مقطع کارشناسی در دو رشته متفاوت، تصریح کرد: صرف وجود طرح‌های مختلف، وزارت علوم برای ادامه تحصیل هم‌زمان دانشجویان مقطع کارشناسی در دو رشته متفاوت مجوز نمی‌دهد و بخشنامه‌ای در این زمینه ارائه شده است که بر اساس آن، دانشجو نمی‌تواند به صورت هم‌زمان در دو رشته متفاوت، در دانشگاه خود یا دانشگاه دیگری تحصیل کند و این موضوع خلاف قانون و ممنوع است.

این مشاور تحصیلی افزود: در دانشگاه‌های دولتی نیز اگر دانشجو دوره کارشناسی را به پایان رسانده و فارغ‌التحصیل شده باشد، امکان ادامه تحصیل مجدد در دوره کارشناسی، در رشته‌ای دیگر یا به صورت موازی، در دانشگاه خود یا دانشگاهی دیگر را ندارد، زیرا وزارت علوم یک نوبت برای تحصیل دانشجو هزینه کرده است و مجدداً هزینه‌ای برای این منظور اختصاص نمی‌دهد، مگر در دانشگاه‌های غیرانتفاعی و آزاد که از دانشجو شهریه دریافت می‌کنند.

سالمی، درباره راهکارهای جلوگیری از کاهش عمق علمی و تخصص دانشجویان در صورت تحصیل در رشته‌های متفاوت، اظهار کرد: با وجود اینکه تحصیل در چند رشته متفاوت توصیه نمی‌شود، اگر دانشجویی به تحصیل در چند رشته بپردازد، برای جلوگیری از کاهش عمق علمی وی لازم است سرفصل‌های دروس پربارتر شوند، رویکرد پژوهشی و تحقیقی در نظر گرفته شود و دروس مبانی علمی بیشتری تعریف شوند.

وی افزود: رشته‌های موازی در نظر گرفته شوند تا دانشجو احساس کند کم و کسری ندارد و رشته وی اشباع شده است. گاهی دانشجو زمانی تصمیم می‌گیرد در رشته دیگری نیز تحصیل کند که احساس می‌کند در رشته فعلی به اشباع علمی نرسیده، مبانی علمی او ضعیف است و هنوز کمبودهایی دارد؛ در چنین شرایطی به سایر رشته‌ها توجه می‌کند.

*