قصد ترک شغل در میان پرستاران؛ زنگ خطری که باید جدی گرفته شود

یکی از چالش‌های مهم نظام سلامت به ماندگاری نیروی انسانی پرستاری مربوط می‌شود؛ موضوعی که می‌تواند بر کیفیت مراقبت از بیماران، رضایت شغلی کارکنان و پایداری خدمات درمانی اثرگذار باشد.

به گزارش ایسنا، حرفه پرستاری یکی از ارکان اصلی نظام‌های بهداشتی و درمانی به شمار می‌آید و نقشی فراتر از مراقبت‌های بالینی صرف دارد. پرستاران علاوه بر انجام اقدامات درمانی، در پایش وضعیت بیماران، ارائه حمایت روانی و عاطفی، آموزش بیماران و خانواده‌ها و هماهنگی میان اعضای تیم درمان نقش کلیدی ایفا می‌کنند. با افزایش پیچیدگی خدمات درمانی و نیاز روزافزون به مراقبت‌های ایمن و باکیفیت، حضور مؤثر پرستاران در فرآیندهای تصمیم‌گیری و بهبود کیفیت خدمات اهمیت بیشتری پیدا کرده است. با این حال، فشارهای کاری مداوم، شیفت‌های طولانی، کمبود نیروی انسانی و مسئولیت‌های سنگین، این گروه شغلی را در معرض فرسودگی شغلی قرار می‌دهد؛ وضعیتی که می‌تواند به کاهش رضایت شغلی و شکل‌گیری تمایل ذهنی به ترک شغل منجر شود.

قصد ترک شغل مفهومی است که به احتمال ذهنی یا درک‌شده فرد برای ترک شغل فعلی خود در آینده‌ای قابل پیش‌بینی اشاره دارد. این وضعیت الزاماً به معنای خروج قطعی از شغل نیست، اما به‌عنوان مرحله‌ای مقدماتی، می‌تواند نشانه‌ای جدی از خطر ترک واقعی شغل باشد. پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند که قصد ترک شغل ارتباط نزدیکی با ترک واقعی دارد و می‌تواند آن را تا حد زیادی پیش‌بینی کند. بر اساس گزارش‌ها، میانگین جهانی ترک شغل در حرفه پرستاری رقم قابل توجهی را نشان می‌دهد و این موضوع پیامدهای منفی متعددی برای ایمنی بیماران، کیفیت مراقبت و حتی اقتصاد نظام سلامت به همراه دارد. افزایش ترک شغل، علاوه بر هزینه‌های جذب و آموزش نیروی جدید، ممکن است باعث کاهش بهره‌وری، افزایش خطاهای درمانی و تضعیف روحیه پرستاران باقی‌مانده شود.

در این رابطه، گروهی از محققان با تمرکز بر مسئله تمایل به ترک شغل در میان پرستاران، پژوهشی را با هدف بررسی این پدیده در بخش‌های مختلف بیمارستانی انجام داده‌اند. این پژوهش که با محوریت بررسی وضعیت قصد ترک شغل پرستاران طراحی شده، توسط فاطمه حشمتی نبوی، استاد مرکز تحقیقات مراقبت‌های پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، به همراه دو همکار دانشگاهی و با همکاری دانشکده پرستاری و مامایی سبزوار و سازمان ثبت ملی سرطان ایرلند انجام شده است.

در این مطالعه وضعیت پرستاران شاغل در بخش‌های داخلی، جراحی، اورژانس و مراقبت‌های ویژه مورد بررسی قرار گرفت. پژوهش در چهار بیمارستان آموزشی انجام شد و جامعه مورد مطالعه شامل تمامی پرستاران این بخش‌ها بود. در مجموع، بیش از هزار پرستار در این بررسی شرکت کردند. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌ای استاندارد که برای سنجش قصد ترک شغل طراحی شده است، جمع‌آوری شد و سپس با استفاده از نرم‌افزارهای آماری مورد تحلیل قرار گرفت تا امکان مقایسه وضعیت بخش‌های مختلف فراهم شود.

نتایج به‌دست‌آمده نشان دادند که سطح قصد ترک شغل در میان پرستاران شرکت‌کننده در این پژوهش در حد متوسط به بالا قرار دارد. این یافته به این معناست که تعداد قابل توجهی از پرستاران، به‌صورت ذهنی به ترک شغل یا حرفه خود فکر می‌کنند؛ موضوعی که می‌تواند زنگ خطری برای ماندگاری نیروی انسانی در نظام سلامت باشد.

بررسی‌ها نشان دادند که اگرچه میانگین نمره قصد ترک شغل در بخش‌های مختلف بیمارستانی تفاوت‌هایی داشت، اما این تفاوت‌ها از نظر آماری معنادار نبود. به بیان ساده‌تر، نمی‌توان گفت که پرستاران یک بخش خاص، به‌طور قطعی تمایل بیشتری به ترک شغل دارند.

در بخش نتیجه‌گیری نیز محققان تأکید کرده‌اند که صرف‌نظر از نوع بخش کاری، سطح نسبتاً بالای قصد ترک شغل در میان پرستاران نیازمند توجه جدی مدیران و سیاست‌گذاران حوزه سلامت است. پایش مداوم شاخص‌های مرتبط با ماندگاری پرستاران و طراحی برنامه‌های پیشگیرانه می‌تواند به کاهش تمایل به ترک شغل کمک کند. این مداخلات می‌توانند شامل بهبود شرایط کاری، مدیریت بهتر بار کاری، حمایت روانی از کارکنان و ایجاد محیط‌های کاری حمایت‌کننده باشند.

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده در این پژوهش، اگرچه پرستاران بخش‌های مراقبت‌های ویژه به‌طور میانگین نمره بالاتری از قصد ترک شغل را گزارش کرده‌اند و پرستاران بخش‌های داخلی کمترین نمره را داشته‌اند، اما این تفاوت‌ها معنادار نبوده است. این موضوع بر چندبعدی بودن پدیده قصد ترک شغل تأکید دارد؛ پدیده‌ای که تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل فردی، محیطی و سازمانی شکل می‌گیرد. نتایج این مطالعه نشان می‌دهند که تمرکز صرف بر نوع بخش کاری کافی نیست و لازم است شرایط کلی محیط کار، روابط حرفه‌ای، حمایت مدیریتی و فرصت‌های رشد شغلی نیز مورد توجه قرار گیرد.

در مجموع، یافته‌های این پژوهش می‌توانند به مدیران نظام سلامت کمک کند تا با شناخت بهتر وضعیت موجود، راهبردهایی مؤثر برای حفظ نیروی پرستاری طراحی کنند. کاهش قصد ترک شغل نه‌تنها به حفظ نیروی انسانی کمک می‌کند، بلکه می‌تواند نقش مهمی در ارتقای کیفیت مراقبت از بیماران و پایداری خدمات درمانی ایفا کند.

قابل ذکر است این یافته‌های علمی‌پژوهشی در فصلنامه «مدیریت پرستاری» منتشر شده‌اند؛ نشریه‌ای که وابسته به سازمان نظام پرستاری جمهوری اسلامی ایران و گروه پرستاری دانشگاه تربیت مدرس است و به انتشار پژوهش‌های مرتبط با مدیریت، سیاست‌گذاری و مسائل حرفه‌ای پرستاری می‌پردازد.

*