مسیرهای ریلی و دریایی شمال در خدمت تامین کالاهای اساسی

با وجود بحران‌های منطقه‌ای و کاهش رفت‌وآمد کشتی‌ها پس از جنگ‌های اخیر، فعالان اقتصادی و مسئولان حمل‌ونقل ایران بر این باورند که ظرفیت‌های متنوع جاده‌ای، ریلی و دریایی کشور قادر است نیازهای ترانزیتی و تامین کالاهای اساسی را پاسخ دهد.

به گزارش ایسنا، شبکه جاده‌ای ایران بیش از ۱۶۰ هزار کیلومتر طول دارد و از نظر ترانزیتی یکی از گسترده‌ترین سیستم‌های حمل‌ونقل در منطقه محسوب می‌شود. محورهای اصلی ترانزیتی غرب کشور، شامل جاده‌های کرمانشاه - قصرشیرین و مسیرهای همدان - مرز عراق، قادر به جابه جایی حجم قابل توجهی کالا هستند. مسیرهای شمال کشور از تهران به سمت رشت، آستارا و سایر بنادر شمالی نیز امکان ورود کالاهای اساسی از مسیرهای دریای خزر را فراهم می‌کنند.

با وجود این، حمل‌ونقل جاده‌ای یکی از پرهزینه‌ترین روش‌هاست و هزینه بالای سوخت و نگهداری خودروهای سنگین می‌تواند فشار مالی بر تجار وارد کند. به گفته اعضای بخش خصوصی دولت می‌تواند با ارائه تسهیلات و حمایت‌های مالی، بخشی از این هزینه‌ها را جبران کند تا مسیرهای جاده‌ای به گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه برای واردات کالاهای اساسی تبدیل شوند.

ظرفیت مسیرهای ریلی
شبکه راه‌آهن ایران بیش از ۱۳ هزار کیلومتر طول دارد و خطوط ریلی غرب و شمال کشور به ویژه اتصال به بنادر شمالی، نقش حیاتی در ترانزیت کالا ایفا می‌کنند. مسیرهای ریلی مانند راه‌آهن قزوین - رشت و خطوط اتصال به بندر امیرآباد و بندر انزلی می‌توانند به عنوان مسیر جایگزین واردات کالا از کشورهای همسایه و کشورهای حوزه دریای خزر عمل کنند.

مزیت اصلی مسیرهای ریلی نسبت به جاده‌ای، هزینه پایین‌تر و امنیت بالاتر در حمل‌ونقل حجم بالای کالا است. با این حال، زیرساخت‌های ریلی کشور هنوز ظرفیت پاسخگویی کامل به حجم تجارتی که از طریق مسیرهای دریایی انجام می‌شد را ندارد، اما برنامه‌ریزی و توسعه این خطوط می‌تواند بخشی از محدودیت‌ها را جبران کند.

ظرفیت مسیرهای دریایی شمال
دریای خزر و بنادر شمالی ایران شامل بندر انزلی، نوشهر و امیرآباد، در سال‌های اخیر به یکی از مسیرهای اصلی ترانزیت کالا تبدیل شده‌اند. این مسیرها می‌توانند در شرایط بحران و کاهش رفت‌وآمد کشتی‌ها نقش جایگزین حیاتی ایفا کنند. مزیت اصلی حمل‌ونقل دریایی، توانایی جابه‌جایی حجم بالای کالا با هزینه کمتر نسبت به حمل‌ونقل زمینی است. با این حال، محدودیت‌های لجستیکی، از جمله ظرفیت اسکله‌ها، تجهیزات بارگیری و تخلیه و همچنین زیرساخت‌های نگهداری کالا، از چالش‌های اصلی استفاده از مسیر دریایی هستند.

تحلیل و چشم‌انداز
ایران با برخورداری از سه مسیر اصلی جاده‌ای، ریلی و دریایی، از منظر ترانزیتی دارای ظرفیت بالقوه بالایی است. اما بهره‌برداری کامل از این ظرفیت‌ها نیازمند توسعه زیرساخت‌ها، هماهنگی بین دستگاه‌های دولتی و حمایت‌های مالی از فعالان اقتصادی است. در شرایط بحران، تنوع مسیرها این امکان را فراهم می‌کند که با تغییر مسیرهای ترانزیتی، کمبود کالاهای اساسی جلوگیری شود.

بر اساس گزارش‌های وزارت راه و شهرسازی و شرکت راه‌آهن، ظرفیت شبکه جاده‌ای و ریلی ایران به گونه‌ای است که با مدیریت مناسب می‌تواند پاسخگوی حجم تجارت فعلی باشد، هرچند مسیرهای دریایی شمال به عنوان یک جایگزین استراتژیک همواره اهمیت بالایی دارد.

مهران نجاتی - نایب‌رئیس کمیسیون حمل‌ونقل، ترانزیت و لجستیک اتاق ایران - در گفت‌وگو با اتاق ایران آنلاین با اشاره به توان و ظرفیت فعالان اقتصادی کشور، تاکید کرد: تجار ایرانی می‌توانند نیازهای کشور، به ویژه کالاهای اساسی، را از مسیرهای مختلف جاده‌ای، ریلی و دریایی شمال تامین کنند.

وی با اشاره به مشکلات لجستیکی پس از جنگ ۴۰ روزه، گفت: رفت‌وآمد کشتی‌ها کاهش پیدا کرده، اما با ذخیره‌سازی مناسب و برنامه‌ریزی دقیق می‌توانیم از کمبود کالاها جلوگیری کنیم. نجاتی همچنین یادآور شد که دولت در تلاش است جایگزین‌های ترانزیتی برای مسیرهای دریایی معرفی کند که شامل مسیرهای جاده‌ای و ریلی است.

نجاتی در پایان گفت: تجار ایرانی توان تامین کالاهای اساسی را دارند و با استفاده از مسیرهای متنوع جاده‌ای، ریلی و دریایی، می‌توان برنامه‌ریزی کرد تا حتی در شرایط بحران، کمبودی در بازار احساس نشود.

ظرفیت‌های ترانزیتی ایران نشان می‌دهد که کشور نه تنها از نظر شبکه حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی، بلکه از نظر مسیرهای دریایی نیز قابلیت تامین نیازهای اساسی و تجاری را دارد. نکته کلیدی، توجه به توسعه زیرساخت‌ها، کاهش هزینه‌ها برای فعالان اقتصادی و افزایش هماهنگی بین بخش‌های مختلف حمل‌ونقل است. در صورت مدیریت صحیح، ایران می‌تواند به یک هاب ترانزیتی منطقه‌ای تبدیل شود و حتی در شرایط بحران‌های منطقه‌ای نیز بازار داخلی و تامین کالاهای اساسی را حفظ کند.

*