از عفونت تا ورم مغز؛ عوارض پنهان تزریق غیرضروری سرم

مدیر کل دفتر نظارت و پایش مصرف فراورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو هشدار داد: هر تزریق سرم می‌تواند با خطراتی مانند عفونت محل تزریق، تشکیل آبسه و واکنش‌های حساسیتی همراه باشد و در مواردی که سرم‌های حاوی سدیم با حجم زیاد و بدون اندیکاسیون صحیح تجویز شود، امکان افت سدیم خون و بروز عوارض جدی مانند تشنج و ادم مغزی وجود دارد.

به گزارش ایسنا، دکتر نازیلا یوسفی، مدیر کل دفتر نظارت و پایش مصرف فراورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو گفت: مصرف ماهیانه ۲۳ میلیون واحد سرم در کشور و قرار گرفتن سرم نمکی در زمره سه داروی پرهزینه، زنگ خطری برای لزوم تجویز منطقی و مبتنی بر شواهد این فرآورده سلامت است.

او با اشاره به تعریف علمی سرم گفت: سرم مایعی استریل حاوی نمک یا قند است که از مسیر وریدی وارد بدن می‌شود و دو کاربرد اصلی دارد؛ نخست جبران کم‌آبی شدید ناشی از اسهال، استفراغ یا گرمازدگی و دوم، استفاده به عنوان حامل برای رساندن فوری داروهایی مانند آنتی‌بیوتیک‌ها در شرایط اورژانسی یا زمانی که بیمار امکان مصرف خوراکی ندارد.

وی با انتقاد از باور غلط رایج در جامعه افزود: در ذهن برخی از مردم، سرم تبدیل به راهکاری برای رفع ضعف عمومی و بی‌حالی شده است، در حالی که شواهد علمی چنین خاصیتی را برای آن تأیید نمی‌کند. بهترین و ایمن‌ترین روش تأمین مایعات بدن، نوشیدن آب و مایعات مناسب است و توصیه می‌شود به جای تحمل درد تزریق و پرداخت هزینه اضافی، منابع مالی خود را صرف تهیه آب‌میوه‌های طبیعی و نوشیدنی‌های گرم در دوران سرماخوردگی کنید.

یوسفی با هشدار درباره نقش برخی مراکز درمانی در تداوم این باور نادرست تصریح کرد: متأسفانه برخی مراکز با انگیزه جلب رضایت فوری یا منافع اقتصادی، به تداوم این باور نادرست دامن می‌زنند، در حالی که آگاه باشیم تزریق سرم، خالی از عارضه نیست و هرگونه اقدام تزریقی می‌تواند با خطراتی مانند عفونت محل تزریق، تشکیل آبسه، واکنش‌های حساسیتی و افزایش حجم مایعات بدن همراه باشد.

وی در خصوص عوارض تجویز غیرمنطقی سرم هشدار داد: در مواردی که سرم‌های حاوی سدیم با حجم زیاد و بدون اندیکاسیون صحیح تجویز شود، امکان افت سدیم خون و بروز عوارض جدی مانند تشنج و ادم مغزی وجود دارد و این عوارض در کودکان با حساسیت بیشتر و پیامدهای خطرناک‌تری همراه است که لزوم تجویز منطقی و مبتنی بر شواهد را پررنگ‌تر می‌کند.

یوسفی با تأکید بر لزوم اعتماد به پزشک معالج خاطرنشان کرد: تشخیص بیماری و انتخاب مسیر درمان باید بر عهده پزشک معالج باشد و در بیماران سرپایی که نیاز به بستری ندارند، تجویز منطقی معمولا بر استراحت و مصرف کافی مایعات استوار است و نیازی به مداخلات تزریقی وجود ندارد.

بنابر اعلام سازمان غذا و دارو، یوسفی از شهروندان خواست زمانی که پزشک معالج تزریق سرم را ضروری نمی‌داند، این تصمیم را بپذیرند و افزود: چنین رویکردی نه‌تنها از تحمیل هزینه‌های غیرضروری جلوگیری می‌کند، بلکه با پرهیز از مصرف بی‌رویه، ذخایر دارویی کشور را برای بیماران نیازمند حفظ می‌نماید و فرهنگ‌سازی برای اصلاح باورهای غلط و ترویج مصرف منطقی فرآورده‌های سلامت، نیازمند مشارکت همگانی است.

*