جنجال توقف بی‌سروصدای بودجه‌های علمی در آمریکا

در یکی از کم‌سروصداترین اما بحث‌برانگیزترین تحولات فضای علمی آمریکا، بنیاد ملی علوم ایالات متحده (NSF) روند تخصیص بودجه‌های پژوهشی جدید به چهار دانشگاه برجسته این کشور را به‌طور محسوسی محدود کرده است؛ اقدامی که نگرانی گسترده‌ای در میان دانشگاهیان و پژوهشگران ایجاد کرده است.

به گزارش ایسنا، بر اساس اسناد داخلی که به دست مجله نیچر رسیده، دفتر مدیریت کمک‌هزینه‌های بنیاد ملی علوم از ۹ آوریل روند اعطای بودجه‌های جدید به دانشگاه هاروارد، دانشگاه ییل، دانشگاه پرینستون و دانشگاه دوک را متوقف یا به‌شدت کند کرده است.

در یادداشت ثبت‌شده در سامانه داخلی این نهاد برای این دانشگاه‌ها آمده: «اعطای کمک‌هزینه‌های آینده متوقف شده است.» از آن زمان تاکنون، بودجه تازه بسیار اندکی به این موسسات رسیده است.

آنچه این تصمیم را حساس‌تر می‌کند، نبود هرگونه توضیح رسمی از سوی بنیاد ملی علوم است. این نهاد که بودجه سالانه‌ای معادل ۸.۸ میلیارد دلار دارد، نه درباره دلیل این محدودیت توضیح داده و نه مشخص کرده این وضعیت تا چه زمانی ادامه خواهد داشت.

این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که رابطه دولت آمریکا و دانشگاه‌های بزرگ طی ماه‌های اخیر پرتنش بوده است. سال گذشته دولت دونالد ترامپ بخشی از بودجه پژوهشی برخی دانشگاه‌ها را با استناد به نقض قوانین فدرال ضد تبعیض متوقف یا قطع کرد؛ از جمله با این ادعا که برخی دانشگاه‌ها در مقابله با یهودستیزی در محیط دانشگاهی کوتاهی کرده‌اند.

در این میان، هاروارد یکی از اصلی‌ترین هدف‌ها بود. پس از آنکه حدود سه‌چهارم بودجه‌های پژوهشی این دانشگاه قطع شد، هاروارد از دولت شکایت کرد و در نهایت یک قاضی فدرال حکم داد این اقدام غیرقانونی بوده است. دادگاه همچنین دولت را از تکرار چنین اقدامی علیه هاروارد منع کرد.

به همین دلیل، برخی کارشناسان حقوقی می‌گویند محدودیت تازه بنیاد ملی علوم ممکن است در تعارض مستقیم با همان حکم قضایی باشد.

ابعاد ماجرا تنها به تصمیم اداری محدود نیست و مستقیما روی پژوهش اثر گذاشته است. طبق اسناد داخلی، دست‌کم ۳۳ طرح پژوهشی مربوط به این چهار دانشگاه یا همکاران آن‌ها در صف بررسی متوقف مانده‌اند.

در حالی که در بنیاد ملی علوم نهایی شدن یک بودجه معمولا حدود ۱۰ روز زمان می‌برد، بررسی طرح‌های مربوط به این دانشگاه‌ها به‌طور متوسط بیش از ۹۰ روز طول کشیده است. بخش بزرگی از این پروژه‌ها در حوزه‌های ریاضیات، علوم فیزیکی، مهندسی و فناوری‌های کوانتومی هستند؛ حوزه‌هایی که اتفاقا دولت آمریکا بارها از آنها به عنوان اولویت‌های راهبردی علمی کشور نام برده است.

نگرانی دانشگاهیان از آنجاست که این تاخیرها فقط مربوط به پروژه‌های جدید نیست. برخی پروژه‌های چندساله که قرار بوده بودجه آن‌ها به‌صورت مرحله‌ای پرداخت شود نیز در وضعیت بلاتکلیف قرار گرفته‌اند.

ماجرا به این چهار دانشگاه محدود نشده است. ماه گذشته بنیاد ملی علوم همچنین ۱۸ بودجه پژوهشی در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی را تعلیق کرد. در نامه ارسالی به این دانشگاه ادعا شده بود برخی پژوهشگران منابع مالی خارجی خود را به‌درستی اعلام نکرده‌اند؛ ادعایی که بعضی از استادان دانشگاه آن را عجیب و بی‌اساس توصیف کرده‌اند.

مجموع این تحولات باعث شده بسیاری از پژوهشگران آمریکایی نگران باشند که تامین مالی علم در آمریکا بیش از گذشته تحت تاثیر ملاحظات سیاسی قرار گرفته است.

*