آیا نتانیاهو می‌خواهد اسبش را از درشکه ترامپ جدا کند؟

برترین‌ها: مهدی تدینی، پژوهشگر و تحلیلگر مسائل سیاسی، در یادداشتی تازه به تحولات اخیر پیرامون ایران، اختلافات احتمالی میان دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو و سناریوهای پیش روی منطقه پرداخته است. او با مرور تجربه تنش‌های ماه‌های گذشته، معتقد است نشانه‌هایی از واگرایی در رویکرد واشنگتن و تل‌آویو دیده می‌شود؛ شکافی که می‌تواند بر سرنوشت تنش‌های آینده در خاورمیانه تأثیرگذار باشد.

(این یادداشت تنها دقایقی پیش از آغاز موج نخست عملیات موشکی سپاه علیه اسرائیل منتشر شده است.)

در این یادداشت آمده است: شرایط بحرانی و بغرنجی ایجاد شده. در دو سال اخیر بارها در شرایط مشابهی قرار گرفتیم و نتیجه‌ش افزایش تنش و در نهایت جنگ بوده. اگر دقیق رخدادهای پس از هفت اکتبر رو پیگیری کرده باشید، حزب‌الله در زمان حیات سیدحسن نصرالله تا حد زیادی از جنگ پرهیز داشت. هر چه حزب‌لله بیشتر سعی کرد از درگیری تمام‌عیار با اسرائیل خودداری کنه، اسرائیل حملاتش به حزب‌الله رو گسترش داد؛ از جمله عملیات پیجری، و بعد هم وقتی سیدحسن نصرالله در آخرین سخنرانی همچنان محتاطانه سخنرانی کرد تا جنگی تمام‌عیار درنگیره، اسرائیل حدود ده روز بعد خود نصرالله رو هدف قرار داد. دقیقاً همین مسیر به جنگ دوازده‌روزه منتهی شد. دیگه‌ یک‌به‌یک مرور نمی‌کنم. اما سلسله‌ای از رخدادها مثل دانه‌های تسبیح به دو جنگ اخیر منتهی شد.

اسرائیل به همون شیوه، از زمان اعلام آتش‌بس، سطح تنش با حزب‌الله رو بالا برد. گفتگوهایی بین دولت لبنان و اسرائیل در سطح سفرا با میانجیگری آمریکا جریان داشت (و داره)، اما درگیری در حدِ کشتی گرفتن با یک دست بین حزب‌الله و اسرائیل جریان داشت. اسرائیل علاوه بر پیشروی زمینی در جنوب لبنان، حملاتش رو به مناطقی گسترش داد که کمتر درگیر حملات می‌شد؛ مثل صور ــ برای کل شهر صور دو بار دستور تخلیه داد (از جمله امروز).

هفته پیش نمایشی روی صحنۀ رسانه‌ها رفت که از دعوای ترامپ و نتانیاهو حکایت داشت. گفتند نتانیاهو از ترامپ فحش خورده. بعد هم هر دو در مصاحبه‌هاشون به صراحت این درگیری لفظی رو تأیید کردند. ترامپ مدعی شد جلوی حملۀ اسرائیل به بیروت رو گرفته تا آتش‌بس حفظ شه.

اما مسئله چیه؟ نمی‌شه به طور قاطع حرفی زد، اما یک حدس می‌شه زد: نتانیاهو که می‌بینه ترامپ (به هر دلیلی) فعلاً تمایلی به جنگ نداره و دنبال مذاکره‌ست، قصد داره اسبش رو از درشکۀ ترامپ جدا کنه. وضعیت انتخاباتی نتانیاهو که چند ماه پیش خوب بود، در هفته‌های اخیر خراب شده. از جهت موقعیت سیاسی، تفاوت‌های بزرگی بین ترامپ و نتانیاهو وجود داره: نتانیاهو در سیاست خارجی نیازی به پاسخگویی به هیچ‌کس نداره. در داخلِ اسرائیل کسی او رو سر جنگ با ایران ملامت نمی‌کنه (جز اقلیتی کم‌اهمیت). اپوزیسیون دولت نتانیاهو هم از جنگ حمایت می‌کنه. احتمال اینکه نتانیاهو عنان امور رو به ترامپ سپرده باشه، باعث شده همه او رو تحقیر و ملامت کنند و اصلاً می‌تونه باعث شکست و محوش از صحنۀ سیاسی بشه. ضمن اینکه جنگ اخیر رو نمی‌تونه به عنوان پیروزی معرفی کنه. در مقابل، هر قدر که در داخل باید پاسخگو باشه، در سیاست خارجی خودش رو نیازمند پاسخگویی به هیچ‌کس نمی‌بینه.

اما ترامپ... صف بلندی از طلبکاران داخلی و خارجی هستند که ترامپ باید جوابگوشون باشه. دموکرات‌ها و تعدادی از جمهوری‌خواهان تکرو با تمام توان جلوی جنگ ترامپ با ایران ایستادند. رسانه‌های این جریان بی‌وقفه علیه جنگ ترامپ با ایران خبررسانی و تحلیل می‌کنند. در صحن مجالس هر روز طرحی برای توقف «جنگ ترامپ» جریان داره. بین خود ترامپیست‌ها هم جناحی انزواگرا هست که دندون سر جگر گذاشته، اما ته دل اصلاً از این جنگ راضی نیست و فقط از سر ترامپ‌دوستی حرف نمی‌زنند. در سیاست خارجی صف بلندی از کشورها هستند که در اتوبوس آمریکا نشستند و هر کدوم به دلیلی اعتراض دارند: عرب‌ها ردیف اول نشستند و احساس می‌کنند ترامپ بی‌برنامه‌ست و از وضع موجود عمیقاً ناراحتند؛ بعد اروپایی‌ها تا برسه به چین و هند در ردیف آخر. ترامپ جواب همه رو باید بده.

هنوز نتونستیم ذهن ترامپ رو بخونیم. به نظر می‌رسه جداً قصد داره به فشار اقتصادی و محاصره بسنده کنه. اما ذهن نتانیاهو رو می‌شه خوند: نتانیاهو می‌خواد اسبش رو از درشکۀ ترامپ باز کنه و برگرده به سیاست تحریک تا دوباره جنگی شبیه جنگ دوازده‌روزه ایجاد کنه. در چنین صورتی ترامپ فشار کمتری تحمل می‌کنه: می‌تونه در موضعی دفاعی در خاورمیانه قرار بگیره؛ خودش رو بکشه کنار و مذاکرات رو بهونه کنه تا وارد جنگ نشه. اما ترامپ تصمیم‌گیرندۀ نهایی نیست؛ چون اگر از طرف ایران حملاتی به پایگاه‌های آمریکا در کشورهای عربی صورت بگیره، باید دید آیا ترامپ می‌تونه به دفاع محض و زدوخورد پراکنده بسنده کنه؟

به هر حال الان یک تفاوت بزرگ نسبت به فردای آتش‌بس ایجاد شده: فردای آتش‌بس تنها گزینه شروع دوبارۀ درگیری به همان شدت و شیوه با آمریکا و اسرائیل بود، اما الان این احتمال وجود داره که ترامپ تظاهر به صلح‌جویی کنه و اجازه بده اسرائیل به راه خودش بره.

الان در آستانهٔ گسترش تنش هستیم. اسرائیل دامنهٔ تنش در لبنان رو گسترش خواهد داد و دیگه بعیده ترامپ مداخله کنه. پاسخ جمهوری اسلامی ایران چه خواهد بود؟ اگر بی‌پاسخ بذاره، اسرائیل شدت حملات رو بالاتر خواهد برد، و اگر حمله‌ای از طرف ایران به اسرائیل صورت بگیره، بهانه‌ای برای درگیری خواهد شد.

*