کلاژن؛ مکملی برای سلامت پوست یا محصولی تحت تأثیر تبلیغات؟

اگر در سال‌های اخیر به داروخانه‌ها سر زده باشید، احتمالاً با انواع مکمل‌های کلاژن در قالب پودر، قرص، کپسول یا نوشیدنی‌های آماده مواجه شده‌اید. تبلیغات این محصولات معمولاً بر جوان‌سازی پوست، کاهش چین‌وچروک، تقویت مو و ناخن و حتی بهبود سلامت مفاصل تأکید دارند. اما آیا کلاژن واقعاً همان تأثیری را دارد که در تبلیغات ادعا می‌شود؟.

به گزارش ایسنا، دکتر «هاجر اشرافی» متخصص فارماسیوتیکس و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز با بیان اینکه کلاژن مهم‌ترین پروتئین ساختاری بدن انسان است و بخش عمده‌ای از پوست، استخوان‌ها، غضروف‌ها، تاندون‌ها و رباط‌ها را تشکیل می‌دهد، گفت: تولید طبیعی کلاژن از حدود دهه سوم زندگی به تدریج کاهش می‌یابد و عواملی مانند افزایش سن، قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور خورشید، مصرف دخانیات، تغذیه نامناسب و استرس مزمن این روند را تسریع می‌کنند.

وی ادامه داد: مکمل‌های کلاژن معمولاً حاوی کلاژن هیدرولیزشده(پپتیدهای کلاژن) هستند. در این فرآیند، مولکول‌های بزرگ کلاژن به قطعات کوچک‌تر (معمولاً ۲-۵ کیلودالتون) تبدیل می‌شوند تا جذب آن‌ها در دستگاه گوارش آسان‌تر شود. پس از جذب، این پپتیدها یا به اسیدهای آمینه تجزیه می‌شوند یا به‌عنوان سیگنال‌دهنده در سنتز پروتئین‌های بدن (از جمله کلاژن جدید) نقش ایفا می‌کنند.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: بررسی مطالعات علمی نشان می‌دهد که مصرف منظم کلاژن هیدرولیزشده در برخی افراد می‌تواند به بهبود رطوبت پوست، افزایش الاستیسیته و کاهش نسبی عمق چین‌وچروک‌های ظریف کمک کند. با این حال، این اثرات معمولاً تدریجی، محدود و متغیر هستند و در مطالعات با کیفیت بالاتر و بدون حمایت مستقیم صنعت، گاهی ضعیف‌تر گزارش شده‌اند. مصرف کلاژن نمی‌تواند جایگزین مراقبت‌های پایه پوستی یا درمان‌های پزشکی شود.

اشرافی یکی از باورهای نادرست رایج در این باره را این مسئله عنوان کرد که مصرف کلاژن به‌تنهایی می‌تواند از پیری پوست جلوگیری کند دانست و گفت: در حالی که عوامل متعددی در سلامت پوست نقش دارند. استفاده روزانه از ضدآفتاب، دریافت کافی پروتئین از رژیم غذایی، مصرف میوه و سبزیجات، خواب کافی و پرهیز از سیگار تأثیر به‌مراتب بیشتری بر حفظ سلامت و جوانی پوست دارند.

وی افزود: در مورد ریزش مو نیز شواهد علمی برای توصیه کلاژن به‌عنوان درمان اصلی یا مؤثر کافی نیست. هرچند برخی مطالعات کوچک بهبود کیفیت یا ضخامت مو را گزارش کرده‌اند، اما ریزش مو علل متنوعی (کمبودهای تغذیه‌ای، اختلالات هورمونی، ژنتیک، استرس و بیماری‌ها) دارد و تشخیص و درمان علت اصلی بسیار مهم‌تر از مصرف خودسرانه مکمل است.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز تصریح کرد: در زمینه سلامت مفاصل، بعضی مطالعات و متاآنالیزها از کاهش درد و بهبود عملکرد مفاصل در موارد استئوآرتریت خفیف تا متوسط (به‌ویژه زانو) حمایت کرده‌اند، اما کلاژن جایگزین درمان‌های استاندارد پزشکی، فیزیوتراپی یا داروهای تجویزی پزشک نیست.

وی به نکات مهمی در مصرف کلاژن پرداخت و افزود: بهتر است فقط از محصولات معتبر، دارای مجوز وزارت بهداشت و با برچسب مشخص (منبع کلاژن، دوز و تاریخ انقضا) استفاده کنید. افراد دارای حساسیت به پروتئین‌های دریایی (ماهی، میگو) یا منابع حیوانی (گاو، مرغ) باید ترکیبات محصول را با دقت بخوانند یا از انواع گیاهی/آلترناتیو استفاده کنند.

اشرافی، ادامه داد: مصرف خودسرانه و طولانی‌مدت بدون مشورت با پزشک یا داروساز توصیه نمی‌شود، به‌ویژه در افراد مبتلا به بیماری‌های خاص یا مصرف‌کنندگان داروهای دیگر.

براساس وبدا، وی در پایان خاطرنشان کرد: کلاژن را می‌توان یکی از مکمل‌های نسبتاً ایمن و پرکاربرد در حوزه سلامت پوست دانست که در برخی افراد به‌خصوص بالای ۳۰ سال با پوست خشک ممکن است فواید نسبی داشته باشد. اما نباید آن را به‌عنوان «معجزه جوانی» یا درمان قطعی مشکلات پوستی، مویی یا مفصلی در نظر گرفت. تصمیم‌گیری آگاهانه، مشورت با متخصص و رعایت اصول سبک زندگی سالم، همچنان مؤثرترین راه برای حفظ سلامت پوست و بدن هستند.

*