«رسم صد ساله»؛ روایتی از آیین کهن مسلمیه در حرم حضرت عبدالعظیم (ع)

ابراهیم شفیعی کارگردان مستند «رسم صد ساله» با اشاره به فضای آئینی این اثر، از بی‌توجه به سینمای مستند گله کرد و یادآور شد که مستند تنها به معنای «حیات وحش» نیست و گستره موضوعی وسیعی دارد.

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از مهر، ابراهیم شفیعی کارگردان مستند «رسم صد ساله» با اشاره به مضمون محوری این مستند گفت: این اثر به مراسم «مسلمیه» در حرم حضرت عبدالعظیم (ع) می‌پردازد. این مراسم در شب‌های ششم، هفتم و هشتم ماه ذی‌الحجه برگزار می‌شود و به مناسبت شهادت حضرت مسلم بن عقیل (ع) به این ایام، ایام «مسلمیه» گفته می‌شود. موضوع اصلی مستند، بررسی تاریخچه این آئین و چگونگی شکل‌گیری آن است.

وی با بیان اینکه پژوهش‌های انجام‌شده نشان می‌دهد این مراسم حدود ۱۰۰ سال قدمت دارد، افزود: در تحقیقات به این نتیجه رسیدیم که حاج مرزوق عرب حائری از کربلا به ایران آمده و این آئین را پایه‌گذاری کرده است. بر همین اساس بخش عمده مستند به تاریخچه مراسم مسلمیه اختصاص دارد. در کنار آن، بخشی کوتاه نیز به تاریخچه حرم حضرت عبدالعظیم (ع)، نحوه حضور ایشان در شهرری و شکل‌گیری بنای بارگاه اختصاص یافته است.

این کارگردان مستند با اشاره به انگیزه ساخت این اثر یادآور شد: خودم حدود ۲۰ سال در این مراسم حضور داشتم و همواره برایم جذابیت ویژه‌ای داشت. یکی از ویژگی‌های مهم این آئین، حفظ ساختار سنتی عزاداری است؛ به‌گونه‌ای که بخش‌هایی مانند چهارپایه‌خوانی، حضور مداحان قدیمی و اجرای اشعار پرمحتوا همچنان در آن دیده می‌شود. همین استمرار سنت‌ها باعث شد سال‌ها این موضوع را دنبال کنم و در نهایت تصمیم بگیرم مستندی درباره آن بسازم.

شفیعی با اشاره به روند تولید این اثر تصریح کرد: تولید و پس‌تولید مستند حدود یک تا یک سال و نیم زمان برد. دلیل اصلی این زمان‌بر بودن، انجام مصاحبه با افرادی بود که سن بالایی داشتند و هماهنگی با آنان دشوار بود. همچنین هماهنگی با آستان حضرت عبدالعظیم (ع) نیز بخشی از زمان تولید را به خود اختصاص داد. در مجموع از آغاز فیلمبرداری تا تدوین نهایی، فرآیند تولید حدود یک تا یک سال و نیم طول کشید.

وی درباره وضعیت تولید و پخش آثار مستند نیز اظهار کرد: تولید مستند در شرایط فعلی با دشواری‌های متعددی همراه است. ابتدا باید طرح در نهادهایی مانند مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، حوزه هنری یا سازمان اوج به تصویب برسد که خود فرآیندی پیچیده و زمان‌بر است. پس از آن نیز در مرحله تولید، فیلمساز با نظارت‌ها و سخت‌گیری‌های متعدد مواجه می‌شود.

این کارگردان ادامه داد: مشکل اصلی اما پس از پایان تولید آغاز می‌شود، جایی که عملاً بستر مناسبی برای نمایش آثار مستند وجود ندارد. مستند «رسم صد ساله» در پلتفرم‌هایی مانند فیلم‌نت و هاشور عرضه شده اما همچنان فرصت‌های نمایش گسترده برای آن فراهم نیست. تلویزیون نیز در بسیاری موارد نه حمایت مالی مؤثری دارد و نه امکان پخش گسترده آثار مستند را فراهم می‌کند.

شفیعی با انتقاد از وضعیت موجود تأکید کرد: یکی از مشکلات جدی این حوزه، غلبه روابط بر ضوابط است؛ به‌گونه‌ای که در بسیاری از موارد، کیفیت طرح یا توانایی فیلمساز تعیین‌کننده نیست و روابط نقش پررنگ‌تری در تولید آثار دارد. به همین دلیل نیز در سال‌های اخیر کمتر شاهد ورود چهره‌های جدید به سینمای مستند یا داستانی هستیم و عمدتاً افراد مشخصی امکان تولید دارند.

وی در پایان با تأکید بر لزوم توجه بیشتر به سینمای مستند گفت: مستند فقط محدود به «حیات وحش» نیست و گستره وسیعی از موضوعات فرهنگی، تاریخی و اجتماعی را دربرمی‌گیرد. بسیاری از این آثار می‌توانند به ثبت تاریخ شفاهی و حفظ حافظه فرهنگی جامعه کمک کنند. مستند «رسم صد ساله» نیز در همین مسیر، بخشی از تاریخ شفاهی مراسم مسلمیه را ثبت کرده است. متأسفانه در سال‌های اخیر سینمای مستند تا حدی دچار محافظه‌کاری و خنثی‌شدن شده و لازم است برای تقویت آن، فضای تولید و عرضه آثار جدی‌تر و بازتر شود.

مستند رسم «صد ساله» به تهیه کنندگی، کارگردانی و نویسندگی ابراهیم شفیعی اکران عمومی خود را در پلتفرم هاشور و فیلم‌نت آغاز کرده است.

عوامل این مستند متشکل از تصویربردار: سجاد سبحانی، امین سروری، تدوینگر: اسماعیل جعفری، آهنگساز: اکبر بلالی و صدابردار: جلال سعادت‌یار است.