تحول در ماهیت رابطه نظامی میان دمشق و واشنگتن

به گزارش ایسنا، نشست نظامی که سه‌شنبه گذشته میزبان آن پایتخت اردن، امان بود و با حضور فرماندهان نظامی از اردن، سوریه، عراق و اقلیم کردستان عراق و «برد کوپر» فرمانده سنتکام برگزار شد، بار دیگر توجه‌ها را به تحولات سطح هماهنگی نظامی میان سوریه و کشورهای همسایه جلب کرد.

روزنامه الاخبار لبنان در تحلیلی نوشت بر اساس بیانیه‌های رسمی، گفت‌وگوها در این نشست بر امنیت مرزها و مقابله با تهدیدات فرامرزی، همچنین تبادل اطلاعات و تجربیات و تقویت هماهنگی نظامی متمرکز بود.

هرچند در بیانیه‌های صادرشده از این نشست به بررسی پرونده «قسد» با وجود هم‌زمانی آن با تحولات شتابان این پرونده و همچنین به ترتیبات نظامی جدید در شمال شرق سوریه اشاره‌ای نشده است، اما زمان‌بندی و ترکیب شرکت‌کنندگان، این نشست را در بستر دو مسیر موازی قرار می‌دهد که منطقه ماه‌هاست شاهد آن است: نخست، ترتیبات جاری برای ادغام «قسد» در نهادهای حکومت انتقالی بر اساس دو توافق ۲۹ ژانویه که آمریکا و اقلیم کردستان نقش بزرگی در آن داشته‌اند؛ و دوم، مسیر گسترش هماهنگی امنیتی و نظامی میان سوریه و کشورهای همسایه در چارچوب ترتیباتی است که واشنگتن در صدر آن قرار دارد.

این نشست در شرایطی برگزار می‌شود که پرونده ادغام «قسد» همچنان با پیچیدگی‌های زیادی روبه‌روست؛ از جمله بحران زنان نظامی و نحوه ادغام آن‌ها و نیز سطح مدیریت امنیتی و نظامی‌ای که قرار است کردها در مناطق تاریخی خود (شمال شرق سوریه) داشته باشند. از سوی دیگر، این نشست راه را بر همکاری بیشتر در پرونده نظامی می‌گشاید؛ پرونده‌ای که در آن اربیل جایگاه برجسته‌ای یافته و با موقعیت رسمی عراق برابر شده است.

در کنار پرونده «قسد»، این نشست در سایه تداوم نگرانی‌ها پیرامون مرزهای عراق برگزار می‌شود؛ نگرانی‌هایی که در مورد واکنش احتمالی نیروهای «حشد شعبی» به هرگونه مداخله احتمالی سوریه در لبنان با تحریک آمریکا، یا فشارهای آمریکا برای تشدید کنترل مرزها و جلوگیری از قاچاق وجود دارد. همین مسئله روند صعودی هماهنگی نظامی سوریه و عراق در ماه‌های اخیر را توضیح می‌دهد.

به‌موازات این مسیر، ماه‌های گذشته شاهد افزایش سطح مشارکت نهاد نظامی سوریه در نشست‌ها و تفاهم‌های امنیتی به‌ رهبری آمریکا بود. اول ماه ژوئیه، سوریه در گفت‌وگوی امنیتی منطقه‌ای که بحرین میزبان آن بود و «سنتکام» آن را رهبری می‌کرد، به‌همراه مقام‌های نظامی از ۱۱ کشور دیگر از جمله اردن، شماری از کشورهای حوزه خلیج فارس، مصر، لبنان و یمن شرکت کرد. «سنتکام» آن نشست را نخستین کنفرانس دفاعی منطقه‌ای توصیف کرد که واشنگتن با حضور نظامیان سوری و لبنانی رهبری می‌کرد. مذاکرات این نشست به محیط امنیتی منطقه‌ای، همکاری دفاعی و امنیت ناوبری در تنگه هرمز، علاوه بر مباحث مرتبط با دفاع هوایی و موشکی و تبادل اطلاعات اختصاص داشت. حدود 6 هفته بعد، کوپر در نشست امان در کنار فرماندهان نظامی سوریه، اردن، عراق و کردستان حضور یافت و سپس به تحرکات خود مرتبط با عراق و ترتیبات مأموریت «ائتلاف بین‌المللی» ادامه داد.

هرچند هیچ اطلاعات رسمی نشست‌های بحرین و امان را به هم مرتبط نمی‌کند، اما مشارکت سوریه در هر دو، نشان‌دهنده تحول در ماهیت رابطه نظامی میان دمشق و واشنگتن و تلاش برای مشارکت در نشست‌های امنیتی منطقه‌ای گسترده‌تر است. شایان ذکر است که آمریکا پیش از جنگ خود علیه ایران، گستره حضور نظامی خود را — چه در عراق و چه در سوریه — کاهش داد؛ به‌گونه‌ای که از تمام پایگاه‌های نظامی خود در سوریه خارج شد و آن‌ها را به حکومت انتقالی تحویل داد و مدیریت پرونده سوریه را از طریق «توماس باراک» فرستاده ویژه خود در سوریه ادامه داد؛ فردی که هماهنگ با فرمانده «سنتکام» فعالیت می‌کند.

در خصوص نشست امان، این نکته قابل‌توجه است که رسانه‌های رسمی عراق، اردن و حتی سوریه، با احتساب وجود نماینده‌ای از اقلیم کردستان عراق، از این نشست به‌عنوان نشست «چهارجانبه» یاد کردند و در آن هیچ اشاره‌ای به حضور کوپر نداشتند که برای نظارت بر مراسم انتقال فرماندهی «نیروی کار ماموریت مشترک» — عملیات «عزم راسخ» (CJTF-OIR) — به امان آمده بود؛ نیرویی که مقر آن در اردن است و مأموریت پشتیبانی از نیروهای شریک در مقابله با «داعش» در عراق و سوریه را بر عهده دارد. در این مراسم، سرلشکر «کوین لمبرت» فرماندهی نیروی کار ماموریت مشترک را به دریاسالار «لیام هولین» تحویل داد؛ کوپر نیز در این مراسم به نقش عملیات «عزم راسخ» در «مبارزه با تروریسم»، تقویت مشارکت‌ها و امنیت منطقه‌ای اشاره کرد و از انتقال بیش از ۵۷۰۰ زندانی از عناصر «داعش» از سوریه به عراق در دوره فرماندهی لمبرت تمجید کرد.

این رسانه‌ها تنها در خبر دیدار حاشیه‌ای میان فرمانده «سنتکام» و «یوسف الحنیطی» رئیس ستاد مشترک ارتش اردن به کوپر اشاره کردند. که بر اساس اعلام وبگاه رسمی «فرماندهی نیروهای مسلح اردن»، این دیدار «در چارچوب اهتمام نیروهای مسلح اردن به تقویت روابط با ارتش‌های منطقه و توسعه کانال‌های هماهنگی و ارتباط با آن‌ها، به‌گونه‌ای که به مقابله با چالش‌های مشترک، حفظ امنیت مرزها و تقویت پایه‌های امنیت و ثبات در منطقه کمک کند» صورت گرفته است.

هرچند ماهیت ترتیبات مورد بحث در این نشست‌ها همچنان مبهم است، اما هم‌زمانی آن با مسیر ادغام «قسد»، بازآرایی نهاد نظامی سوریه و همچنین کاهش حضور نظامی مستقیم آمریکا، نشان‌دهنده گرایش به‌سوی ارتقای سطح هماهنگی میان سوریه و کشورهای همسایه در پرونده‌های امنیتی مشترک است. این امر «نشست امان» را در مسیر گسترده‌تری قرار می‌دهد که خطوط آن هنوز در حال شکل‌گیری است؛ میزان ارتباط آن با ترتیبات جدید آمریکا در سوریه و عراق نیز همچنان به گام‌های بعدی واشنگتن وابسته است.

*