برداشت بی‌رویه، آبخوان‌های یزد را با فرونشست و شوری مواجه کرده است

محمدعلی فهیمی با اشاره به شرایط اقلیمی استان، اظهار کرد: میانگین بارندگی سالانه در کشور حدود ۲۵۰ میلی‌متر است؛ در حالی که این میزان در استان یزد حدود ۹۵ میلی‌متر و در شهر یزد تنها حدود ۵۰ میلی‌متر است، موضوعی که ضرورت مدیریت مصرف و حفاظت از منابع آب در این استان را دوچندان می‌کند.

وی افزود: استان یزد فاقد رودخانه دائمی است و بخش عمده نیاز آبی آن به منابع آب زیرزمینی وابسته است؛ منابعی که طی هزاران سال و در نتیجه بارش‌های گذشته در آبخوان‌ها ذخیره شده و امروز به عنوان سرمایه‌ای راهبردی در اختیار نسل حاضر قرار دارد.

رئیس گروه مطالعات آب‌های زیرزمینی آب منطقه‌ای ادامه داد: مطالعات انجام‌شده نشان می‌دهد بخش عمده منابع آب زیرزمینی استان قدمتی چند هزار ساله دارند اما در چند دهه اخیر میزان برداشت از چاه‌ها به‌ مراتب بیش از میزان تغذیه طبیعی آبخوان‌ها بوده و این ناترازی، افت مستمر سطح آب زیرزمینی را به دنبال داشته است.

فهیمی با اشاره به آثار این روند، گفت: در بسیاری از آبخوان‌های استان، سالانه بیش از نیم متر افت سطح آب ثبت می‌شود و تاکنون در ۹ آبخوان از مجموع حدود ۳۰ آبخوان استان، پدیده فرونشست زمین مشاهده شده است.

وی فرونشست را یکی از جدی‌ترین پیامدهای برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی دانست و تصریح کرد: فرونشست علاوه بر ایجاد تهدید برای ساختمان‌ها، جاده‌ها، تأسیسات و زیرساخت‌ها، ظرفیت طبیعی آبخوان‌ها برای ذخیره آب را نیز به‌صورت برگشت‌ناپذیر کاهش می‌دهد؛ به این معنا که حتی با افزایش بارندگی، امکان بازگشت کامل ظرفیت ذخیره‌سازی آبخوان آسیب‌دیده وجود نخواهد داشت.

رئیس گروه مطالعات آب‌های زیرزمینی استان با اشاره به افت قابل توجه سطح آب در برخی آبخوان‌ها، اظهار کرد: افت تجمعی سطح آب در برخی آبخوان‌های استان طی حدود سه دهه گذشته به ۲۸ متر رسیده است و این افت شدید موجب تغییر در جهت جریان طبیعی آب‌های زیرزمینی شده و در برخی مناطق، حرکت آب‌های شور حاشیه کویر به سمت سفره‌های آب شیرین را به دنبال داشته است.

فهیمی افزود: ورود آب‌های شور به بخش‌های شیرین آبخوان‌ها تهدیدی جدی برای کیفیت منابع آب زیرزمینی محسوب می‌شود و در صورت تداوم برداشت بی‌رویه می‌تواند روند افت کیفیت منابع آب را تشدید کند.

وی کاهش برداشت از آبخوان‌ها متناسب با میزان تغذیه طبیعی را مهم‌ترین راهکار برای جلوگیری از تشدید این وضعیت عنوان کرد و گفت: مدیریت مصرف آب باید در تمامی بخش‌ها، به‌ویژه بخش کشاورزی، با جدیت دنبال شود تا ضمن حفاظت از منابع آب زیرزمینی، زمینه تداوم فعالیت‌های اقتصادی و توسعه پایدار استان فراهم شود.

رئیس گروه مطالعات آب‌های زیرزمینی شرکت آب منطقه‌ای یزد درباره نقش روش‌های نوین آبیاری نیز گفت: هرچند در روش آبیاری غرقابی بخشی از آب مصرف‌شده به سفره‌های زیرزمینی بازمی‌گردد، اما بخش قابل توجهی نیز به دلیل تبخیر از دست می‌رود. بنابراین توسعه روش‌های نوین آبیاری می‌تواند به افزایش بهره‌وری و کاهش هدررفت آب کمک کند.

فهیمی با تأکید بر یک نکته مهم در مدیریت آبخوان‌ها اظهار کرد: صرفه‌جویی حاصل از اجرای روش‌های نوین آبیاری زمانی به حفظ منابع آب زیرزمینی منجر می‌شود که به همان میزان از برداشت چاه‌ها کاسته شود نه این که آب صرفه‌جویی‌شده به توسعه سطح زیرکشت اختصاص یابد.

وی همچنین هشدار داد: در صورتی که ارتقای بهره‌وری آبیاری بدون کاهش برداشت از چاه‌ها به توسعه کشت منجر شود، با توجه به کاهش آب برگشتی به سفره در روش‌های نوین آبیاری، حتی ممکن است وضعیت آبخوان‌ها وخیم‌تر شود.

به گزارش ایسنا و به نقل از روابط عمومی آب منطقه‌ای یزد در روز یکشنبه ۲۵ مرداد، فهیمی در پایان تأکید کرد: حفاظت از آبخوان‌های استان تنها با اقدامات فنی و نظارتی محقق نمی‌شود و نیازمند مشارکت همه بهره‌برداران، مدیریت مصرف، افزایش بهره‌وری و کاهش برداشت از منابع زیرزمینی است. چرا که صیانت از آبخوان‌ها به معنای حفاظت از زیرساخت‌های استان و تضمین بهره‌مندی نسل‌های آینده از منابع آب خواهد بود.

*