نخبه واقعی کیست؟

مجید میرزاوزیری در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه مفهوم نخبگی به تعریفی که ما از آن می‌کنیم بستگی دارد، اظهار کرد: من به شخصه هیچگاه هدف تصمیم‌گیران از تخصیص برچسب نخبه به افراد را درک نکرده‌ام و تعریف مشخص از مفهوم نخبگی هم چندان مشخص نیست. هدف از تخصیص برچسب نخبگی این بوده که افراد احتمالاً تأثیرگذار در آینده، همین امروز شناسایی و دسته‌بندی شوند تا بتوانیم کارهای مهم را به دست ایشان بسپاریم.

وی افزود: مشکل این است که همیشه قدم اول انجام شده است یعنی عبارت نخبه برای یک فرد استفاده شده بدون آنکه برنامه مدون و مشخصی برای استفاده از آن شخص برای حل مشکلات مملکت وجود داشته باشد. حتی اگر این هدف را بپذیریم و گمان کنیم که برنامه به‌کارگیری نخبگان هم وجود دارد، باز هم اطلاق کلمه نخبه کار صحیحی نیست‌.

عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی با تاکید بر اینکه ما احتمالاً افرادی را شناسایی می‌کنیم که می‌توانند در آینده نخبه باشند، تصریح کرد: به این افراد ‌می‌گوییم که قرار است باری از جامعه بر شانه شما گذاشته شود و تصور ما این است که شما خواهید توانست توانایی لازم و کافی برای حمل این بار را برای رساندن به مقصد و مقصود کسب کنید تا روزی گرهی از این مملکت باز شود.

میرزاوزیری خاطرنشان کرد: اما همین که فردی را نخبه می‌نامیم این تصور را ایجاد می‌کند که او پیش‌تر باری را به مقصد رسانده است و گرهی را باز کرده است و اکنون جامعه باید مدیون چنین لطفی از سوی آن فرد باشد. کلمه نخبه هدف احتمالی ما را تأمین نخواهد کرد و چه بسا به جای افزایش انتظار جامعه از آن فرد، توقع آن فرد از جامعه را افزایش دهد.

وی با اشاره به اینکه ما باید در پی شناسایی افرادی باشیم که تمایل و بن‌داشت اولیه برای باز کردن گره‌های بزرگ مملکت را داشته باشند، اظهار کرد: ما باید توانایی آنها را افزایش دهیم، مشکلات را به ایشان بدهیم، از آنها بخواهیم که مشکلات را به مسائل تبدیل کنند و با هم‌فکری، هم‌یاری و هم‌دلی با دیگران، برای حل آنها مبادرت ورزند. بی‌تردید آنچه سیستم آموزشی ما به دنبال آن است، نه این است و نه با شناسایی یا کمک افرادی که سبد امتیازات خود را با روش‌های فعلی پر می‌کنند قابل حصول خواهد بود.

این استاد دانشگاه گفت: هدف مشخص نیست و کلمه نامناسب انتخاب شده است. اما اگر بپذیریم که هدف می‌تواند قابل اصلاح باشد و بتوانیم افراد دارای قابلیت نخبگی را پیدا کنیم، باز هم یک مشکل کماکان باقی است: ساختار فعلی آموزش و سنجش نمی‌تواند چنین افرادی را شناسایی کند و انگار طوری طراحی شده است که فرصت‌طلبان بهتر بتوانند سبد امتیازات خود را پر کنند.

میرزاوزیری با بیان اینکه نوع سنجش و امتیازدهی ما که بیش‌تر بر اساس خوداظهاری فرد شکل می‌گیرد، کم‌تر می‌تواند گوهرهای نادر و پنهان جامعه را شناسایی کند، گفت: همه می‌دانیم که افراد ویژه واقعی، کم‌تر به دنبال جار و جنجال و پر کردن فرم و خوداظهاری هستند و به این شکل به چشم نخواهند آمد.

وی ادامه داد: موضوع شناسایی افرادی که قابلیت نخبه شدن دارند می‌تواند به صورت مسئله‌محور انجام شود؛ به این معنی که مسئله‌ای توسط فردی که از پیش نخبه بوده و گرهی از مملکت را باز کرده است معرفی شود و توسط وی تیمی از افراد با استعداد خوب جمع‌آوری شود و کاری با هدایت آنها پیش رود تا در طی این مسیر، هم استعدادها شناسایی و هدایت شوند، هم شکست‌ها تجربه‌پذیر و قابل تحمل گردند و هم توانایی‌ها بارور شوند؛ این فرآیند می‌تواند با اطمینان بیش‌تری، امید به کسب مقصود را محتمل سازد.

*