تب بالای استفاده از آمپول‌های لاغری

آمپول‌های کاهش وزن برای برخی افراد می‌توانند در چارچوب درمان پزشکی چاقی مؤثر باشند، اما قرار نیست جای تغذیه مناسب، تحرک و اصلاح سبک زندگی را بگیرند. این داروها می‌توانند اشتها را تحت تأثیر قرار دهند و روند کاهش وزن را آسان‌تر کنند، اما مصرف آن‌ها بدون ارزیابی پزشک می‌تواند به جای نتیجه مطلوب، مشکل جدیدی ایجاد کند.

یکی از اشتباهات رایج این است که افراد بر اساس تجربه دوستان، تبلیغات اینترنتی یا تصاویر «قبل و بعد» تصمیم به مصرف دارو می‌گیرند، در حالی که علت اضافه‌وزن، سابقه بیماری‌ها، داروهای مصرفی و وضعیت عمومی بدن افراد با یکدیگر متفاوت است. بنابراین دارویی که برای یک فرد نتیجه مطلوبی داشته، ممکن است برای فرد دیگری مناسب نباشد.

رواج مصرف خودسرانه آمپول‌های لاغری نشان می‌دهد که میل به نتیجه سریع گاهی از توجه به سلامت پیشی می‌گیرد. کاهش وزن پایدار معمولاً یک فرآیند تدریجی است و هرچه روش درمانی فردی‌تر و علمی‌تر باشد، احتمال حفظ نتیجه نیز بیشتر خواهد بود.

سویل غفارزاده، فوق تخصص غدد و متابولیسم در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه چاقی یکی از مهم‌ترین مشکلات سلامت در جوامع مختلف از جمله ایران است، گفت: حدود ۵۰ درصد افراد در ایران با چاقی مواجه هستند، چاقی صرفاً یک مسئله ظاهری نیست، بلکه یک بیماری است که درمان آن به سادگی امکان‌پذیر نیست و نیازمند طی کردن یک مسیر درمانی و همراهی بیمار است.

وی با اشاره به افزایش استفاده از داروهای تزریقی موسوم به «آمپول‌های لاغری» اظهار کرد: این داروها در دسترس قرار گرفته‌اند، اما در استفاده از آنها باید نکات مهمی مورد توجه قرار گیرد. یکی از مهم‌ترین مسائل، خرید و فروش این داروها در فضای مجازی است که باید از آن پیشگیری شود و افراد هرگز نباید این آمپول‌ها را از طریق صفحات و فروشگاه‌های فضای مجازی تهیه کنند.

وی ادامه داد: این آمپول‌ها دارو هستند و مانند هر داروی دیگری باید زیر نظر پزشک متخصص تجویز شوند، دُز مصرفی، اندیکاسیون و کنترااندیکاسیون آنها باید مشخص شود و نمی‌توان صرفاً با مشاهده تبلیغات در یک صفحه مجازی نسبت به تهیه و مصرف آنها اقدام کرد.

زنجیره سرمایی داروها باید حفظ شود

وی افزود: بسیاری از این داروها نیازمند نگهداری در یخچال هستند و باید زنجیره سرمایی آنها حفظ شود، بنابراین زمانی که دارو از طریق فضای مجازی تهیه می‌شود، مشخص نیست که زنجیره سرمایی آن از زمان تولید تا رسیدن به دست مصرف‌کننده رعایت شده است یا خیر و این موضوع می‌تواند سلامت و اثربخشی دارو را تحت تأثیر قرار دهد.

آمپول لاغری برای از بین بردن چربی شکم نیست

این فوق تخصص غدد با تأکید بر اینکه آمپول‌های لاغری، داروهای زیبایی نیستند، گفت: برخی افراد تصور می‌کنند این آمپول‌ها صرفاً برای از بین بردن چربی شکم یا کاهش چند کیلوگرم وزن استفاده می‌شوند، در حالی که چنین برداشتی صحیح نیست. برای تجویز این داروها تعریف مشخصی وجود دارد و شاخص توده بدنی یا BMI یکی از معیارهای مهم در این زمینه است.

وی توضیح داد: شاخص توده بدنی از تقسیم وزن بر مجذور قد به متر به دست می‌آید. اگر شاخص توده بدنی فرد بالاتر از ۳۰ باشد، می‌تواند در محدوده‌ای قرار بگیرد که مداخله دارویی برای درمان چاقی مورد توجه قرار گیرد. همچنین اگر این شاخص بالاتر از ۲۷ باشد و فرد همزمان به بیماری‌هایی مانند دیابت، اختلالات چربی خون، آرتروز، کبد چرب، آپنه انسدادی خواب یا سایر مشکلات مرتبط با اضافه‌وزن مبتلا باشد، ممکن است استفاده از این داروها برای او در نظر گرفته شود.

غفارزاده تأکید کرد: این آمپول‌ها برای افرادی که صرفاً قصد دارند دو یا سه کیلوگرم وزن کم کنند، داروهای مناسبی نیستند و تجویز آنها باید بر اساس شرایط پزشکی بیمار انجام شود.

بررسی سابقه تیروئید، کیسه صفرا و لوزالمعده پیش از درمان

وی با اشاره به ضرورت بررسی سوابق پزشکی بیمار پیش از شروع درمان، اظهار کرد: پیش از تزریق این داروها باید موارد مختلفی بررسی شود، از جمله سابقه مشکلات کیسه صفرا، سابقه بیماری‌های تیروئید در فرد و خانواده، میزان تری‌گلیسرید و چربی خون و سابقه مشکلات مربوط به لوزالمعده. بر اساس معاینه، بررسی سوابق و شرایط بیمار، ممکن است برای تعدادی از بیماران اصلاً این داروها شروع نشوند.

چاقی درمان فوری ندارد، سبک زندگی باید اصلاح شود

این فوق تخصص غدد با بیان اینکه چاقی یک بیماری با مسیر درمانی طولانی است، گفت: چاقی این‌گونه نیست که یک راه سریع و کوتاه برای درمان آن وجود داشته باشد. درمان چاقی نیازمند همراهی فرد است و اگر تغذیه اصلاح نشود، فعالیت بدنی وجود نداشته باشد و سبک زندگی تغییر نکند، حتی در صورت رسیدن به نتیجه با آمپول‌های لاغری، احتمال بازگشت وزن پس از قطع دارو بسیار زیاد است و در برخی مطالعات تا حدود ۸۰ درصد گزارش شده است. بنابراین این آمپول‌ها یک «تزریق جادویی» نیستند.

بدون ورزش، احتمال از دست رفتن توده عضلانی وجود دارد

وی افزود: افرادی که از این آمپول‌ها استفاده می‌کنند، اگر در کنار آن ورزش نداشته باشند، متأسفانه ممکن است بخشی از توده عضلانی خود را نیز از دست بدهند، در حالی که توده عضلانی برای حرکت و سلامت بدن بسیار مهم است. بنابراین در کنار درمان دارویی، برنامه ورزشی و تغذیه مناسب اهمیت زیادی دارد.

غفارزاده با اشاره به برخی موارد منع مصرف گفت: در افرادی که تری‌گلیسرید بسیار بالا دارند و در معرض التهاب لوزالمعده هستند، باید با احتیاط عمل کرد و در برخی موارد این داروها منع مصرف دارند. اگر هدف فقط کاهش چربی باشد، استفاده از این داروها بدون بررسی شرایط بیمار مسیر مناسبی نیست.

وی خاطرنشان کرد: آمپول‌های لاغری دارای تأییدیه سازمان غذا و دارو هستند و داروهای خوبی محسوب می‌شوند، اما مانند سایر داروها باید با تشخیص و زیر نظر پزشک متخصص آغاز شوند. مطالعات مختلف سودمندی‌های قلبی و کلیوی برخی از این داروها را نشان داده‌اند، اما اینکه دارو در چه زمانی و برای چه بیماری آغاز شود، باید توسط پزشک متخصص تعیین شود.

کاهش اشتها و تأخیر در تخلیه معده، مکانیسم اصلی داروها

این فوق تخصص غدد درباره نحوه عملکرد این داروها نیز گفت: این داروها عمدتاً از طریق اثر بر مرکز اشتها در مغز باعث کاهش اشتها می‌شوند و همچنین تخلیه معده را با تأخیر مواجه می‌کنند، در نتیجه معده دیرتر خالی می‌شود و فرد احساس گرسنگی کمتری دارد. این دو عامل باعث افزایش احساس سیری و در نهایت کاهش میزان مصرف غذا می‌شوند.

وی افزود: در واقع این داروها به طور مستقیم باعث چربی‌سوزی نمی‌شوند، بلکه با کاهش اشتها باعث می‌شوند فرد غذای کمتری مصرف کند و در ادامه کاهش وزن اتفاق بیفتد. این داروها نیز به معنای معمول بر سیستم هورمونی بدن اثر نمی‌گذارند و عمده عملکرد آنها از مسیر کاهش اشتها و تأخیر در تخلیه معده است.

چرا برخی افراد پس از تزریق احساس ناراحتی می‌کنند؟

غفارزاده درباره احساس ناراحتی یا تغییرات روحی برخی افراد پس از مصرف این داروها گفت: افرادی که دچار استرس می‌شوند و عادت دارند برای کنترل استرس به خوردن روی بیاورند، ممکن است با مصرف این آمپول‌ها و کاهش میل به غذا احساس ناراحتی کنند، چراکه دیگر نمی‌توانند مانند گذشته از خوردن به عنوان راهی برای پاسخ به استرس استفاده کنند. این مسئله ممکن است در برخی افراد به احساس ناراحتی یا حتی حالت‌های افسردگی منجر شود، اما این موضوع به معنای تأثیر مستقیم دارو بر هورمون‌های بدن نیست.

وی ادامه داد: در شرایطی که بی‌اشتهایی همراه با مصرف دارو ایجاد می‌شود، فرد باید به اصلاح تغذیه توجه کند و کم‌خوری، سالم‌خوری، ورزش و داشتن یک برنامه منظم را در دستور کار قرار دهد.

تهوع، استفراغ، یبوست و اسهال؛ عوارض شایع

این فوق تخصص غدد درباره عوارض داروهای تزریقی کاهش وزن گفت: اصلی‌ترین عوارض این داروها، حتی زمانی که توسط متخصص تجویز شوند، عوارض گوارشی است که می‌تواند شامل تهوع، استفراغ، یبوست و اسهال باشد.

غفارزاده توصیه کرد: این داروها باید با دُز پایین و زیر نظر پزشک متخصص شروع شوند. اگر حالت تهوع ایجادشده به اندازه‌ای باشد که اشتهای بیمار را کاهش دهد، این موضوع می‌تواند از عوارض شایع دارو باشد، اما اگر تهوع و استفراغ بسیار شدید باشد و بیمار حتی نتواند آب بنوشد، باید به صورت اورژانسی به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کند.

وی افزود: برای کاهش عوارض گوارشی توصیه می‌شود در زمان مصرف این آمپول‌ها از غذاهای پرچرب استفاده نشود و وعده‌های غذایی کوچک‌تر اما با تعداد بیشتر مصرف شوند. همچنین رعایت تغذیه مناسب می‌تواند به تحمل بهتر دارو کمک کند.

بارداری و شیردهی، ممنوعیت مصرف آمپول‌های لاغری

غفارزاده با تأکید بر منع مصرف این داروها در دوران بارداری و شیردهی گفت: استفاده از این آمپول‌ها برای مادران باردار و شیرده توصیه نمی‌شود. همچنین افرادی که قصد بارداری دارند باید با نظر پزشک، دارو را مدتی پیش از بارداری قطع کنند، در مورد برخی از این داروها، قطع مصرف حدود یک تا دو ماه پیش از بارداری مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی ادامه داد: بهتر است در کنار تجویز این آمپول‌ها، متخصص تغذیه نیز در روند درمان حضور داشته باشد تا برای بیمار برنامه غذایی و ورزشی مناسب تنظیم شود و درمان صرفاً به تزریق دارو محدود نشود.

این فوق تخصص غدد درباره احتمال افت قند خون نیز گفت: این آمپول‌ها به طور معمول باعث افت شدید قند خون نمی‌شوند، مگر اینکه بیمار همزمان داروهای خاص دیابت، به‌ویژه انسولین یا داروهایی که ترشح انسولین را افزایش می‌دهند، مصرف کند. در این شرایط احتمال افت قند خون وجود دارد و تنظیم درمان باید توسط پزشک متخصص انجام شود.

غفارزاده با اشاره به گروه سنی مورد مطالعه برای این داروها اظهار کرد: مطالعات انجام‌شده برای برخی از این آمپول‌ها، استفاده از آنها را در محدوده سنی حدود ۱۶ تا ۷۰ سال بررسی کرده است، اما درباره افرادی که با سرطان درگیر هستند، داده‌های کافی برای اینکه بتوان با اطمینان درباره نحوه استفاده از این داروها اظهار نظر کرد، وجود ندارد و تصمیم‌گیری درباره آنها باید با احتیاط و توسط پزشک انجام شود.

سنگ کیسه صفرا، یکی از موارد نیازمند احتیاط

وی خاطرنشان کرد: اگر فرد سنگ کیسه صفرا داشته باشد، توصیه نمی‌کنیم این داروها بدون بررسی دقیق استفاده شوند، چراکه احتمال بروز التهاب لوزالمعده وجود دارد. البته اگر کیسه صفرا برداشته شده باشد و سنگی در مجاری صفراوی وجود نداشته باشد، شرایط متفاوت است و باید وضعیت بیمار به صورت اختصاصی بررسی شود.

این فوق تخصص غدد با اشاره به نقش عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز بیماری‌ها گفت: اساس بسیاری از بیماری‌ها از جمله فشار خون و دیابت می‌تواند تحت تأثیر عوامل ژنتیکی باشد، اما در چاقی هم عوامل ژنتیکی و هم عوامل محیطی نقش دارند. ممکن است فرد برخی ژن‌های مستعدکننده بیماری را از خانواده به ارث برده باشد، اما شرایط زندگی و سبک زندگی می‌تواند باعث شود این استعداد ژنتیکی خود را نشان دهد.

وی افزود: بخش مهمی از عوامل محیطی تا حد زیادی در اختیار خود ماست و با اصلاح سبک زندگی، تغذیه سالم و ورزش می‌توان از بروز بسیاری از مشکلات پیشگیری کرد. باید از سبک زندگی ناسالم و مصرف مداوم غذاهای فست‌فودی فاصله بگیریم و به سمت تغذیه سالم، فعالیت بدنی و اصلاح عادات روزمره حرکت کنیم.

غفارزاده تأکید کرد: آمپول‌های لاغری، داروهایی هستند که در صورت وجود اندیکاسیون می‌توانند در درمان چاقی مؤثر باشند و حتی برخی فواید قلبی و کلیوی آنها نیز در مطالعات به اثبات رسیده است، اما مصرف آنها نباید خودسرانه باشد. افراد نباید این داروها را از فضای مجازی تهیه یا بدون بررسی شرایط پزشکی خود تزریق کنند؛ بلکه آغاز درمان، تعیین دوز، بررسی موارد منع مصرف و ادامه مسیر درمان باید زیر نظر پزشک متخصص و همراه با اصلاح تغذیه، افزایش فعالیت بدنی و تغییر سبک زندگی انجام شود.

حذف وعده‌های غذایی، عادتی غلط در افراد چاق

یک متخصص تغذیه و رژیم‌درمانی نیز در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه استرس یکی از عوامل مؤثر در بروز چاقی است، گفت: استرس مزمن با پرخوری عصبی همراه است و می‌تواند در افزایش وزن افراد نقش داشته باشد.

وحیده ابراهیم‌زاده، با بیان اینکه اضافه‌وزن و چاقی در دنیا شیوع بالایی دارد و بیش از ۵۰ درصد افراد بزرگسال در کشور دچار اضافه‌وزن و چاقی هستند، اظهار کرد: تغذیه و سبک زندگی از عوامل مهم ابتلا به چاقی هستند. ژنتیک نیز از دیگر عوامل مؤثر در چاقی است که متأسفانه بیشتر مورد توجه قرار گرفته، اما عامل اصلی و تعیین‌کننده نیست، چراکه عوامل مختلفی مانند اختلال در هورمون‌ها و مصرف برخی داروها نیز می‌توانند در بروز چاقی مؤثر واقع شوند.

ابراهیم‌زاده با بیان اینکه یکی از عادات غلط افراد چاق، حذف وعده‌های غذایی است، ادامه داد: به عنوان مثال، افرادی که وعده صبحانه را حذف می‌کنند، با حذف این وعده ممکن است به ریزه‌خواری روی آورند و موادی مصرف کنند که میزان کالری آنها بیشتر از یک وعده غذایی سالم است.

وی خاطرنشان کرد: اگر ریزه‌خواری نیز صورت نگیرد، متأسفانه وعده غذایی بعدی بیش از حد مصرف می‌شود. واقعیت این است که چاقی به معنای تجمع بیش از حد چربی در بدن است و صرفاً عدد وزن اهمیت ندارد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به چگونگی تجمع چربی اضافی در بدن گفت: در هر وعده غذایی، اگر بیش از نیاز بدن غذا مصرف شود، این مقدار اضافه در بدن به چربی تبدیل خواهد شد.

وی ادامه داد: توصیه می‌شود میان وعده‌ها با دفعات بیشتر، فاصله‌های منظم و حجم کمتر مصرف شوند؛ چراکه مصرف بیش از حد غذا منجر به ترشح انسولین می‌شود و این موضوع می‌تواند در تجمع چربی نقش داشته باشد.

ابراهیم‌زاده افزود: از آنجا که غذا هنوز در معده هضم نشده است، معمولاً با فاصله‌گذاری‌های دو ساعت و بیشتر بین وعده‌ها، افراد چاق به مرور نتیجه بهتری خواهند گرفت.

وی با بیان اینکه سبک زندگی ماشینی باعث شده افراد به نشستن‌های مکرر روی بیاورند، گفت: توصیه می‌شود اگر هر روز امکان فعالیت بدنی نداریم، حداقل یک ساعت در هفته با انجام ورزش‌های هوازی، به‌ویژه پیاده‌روی، برای کنترل افزایش وزن اقدام کنیم.

این متخصص تغذیه و رژیم‌درمانی اظهار کرد: پیاده‌روی به معنای صرفاً قدم زدن نیست، بلکه باید به گونه‌ای انجام شود که ضربان قلب افزایش یابد و چربی‌سوزی اتفاق بیفتد و در نتیجه اثرات سلامتی آن نیز محقق شود.

پیاده‌روی فقط مختص صبح نیست

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز ادامه داد: پیاده‌روی صرفاً مختص صبح اول وقت نیست و افراد می‌توانند در ساعات شب یا حتی بعد از مصرف میان‌وعده نیز پیاده‌روی کنند.

وی با بیان اینکه روی آوردن کودکان به تلویزیون، گوشی و تبلت موجب افزایش زمان استفاده آنها از صفحه‌نمایش یا «اسکرین‌تایم» شده است، گفت: الگوی خواب نادرست در کودکان می‌تواند بر رشد قدی آنها تأثیر بگذارد و زمانی که فرد از خواب نامنظم برخوردار باشد، به پرخوری روی می‌آورد و با افزایش استرس نیز مواجه می‌شود.

ابراهیم‌زاده با تأکید بر نقش استرس در افزایش وزن، اظهار کرد: استرس مزمن می‌تواند با پرخوری عصبی همراه باشد و فرد را به سمت مصرف بیشتر غذا سوق دهد استرس را می‌توان با روش‌هایی مانند مدیتیشن و یوگا کاهش داد، اما اگر استرس حالت حاد داشته باشد، فرد باید برای دریافت کمک تخصصی به روانشناس و روانپزشک مراجعه کند.

*