اوتیسم؛ از درمان‌محوری تا مطالبه حضور اجتماعی

بهزاد وحیدنیا، دکترای روان‌شناسی و رئیس گروه برنامه‌ریزی و نظارت بر مهارت‌آموزی و توانبخشی حرفه‌ای بهزیستی کشور، در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: شناخت کافی نسبت به اختلال طیف اوتیسم در بسیاری از جوامع وجود ندارد و همین مسئله موجب شده است که گاهی با این افراد صرفاً با نگاه بیمارگونه برخورد شود.

وی با بیان اینکه اوتیسم به اختلال در کارکردهای عصبی و تکامل مغز مرتبط است، افزود: این اختلال موجب می‌شود فرد اطلاعات و محرک‌های محیطی را متفاوت پردازش کند و نسبت به نور، صدا و تغییرات محیطی حساسیت بیشتری داشته باشد؛ موضوعی که می‌تواند به واکنش‌های شدید، ترس، پرخاشگری یا رفتارهای متفاوت منجر شود.

وحیدنیا، دو مؤلفه اصلی در تشخیص اوتیسم را مورد توجه قرار داد و گفت: نقص در ارتباط و تعامل اجتماعی، چه در حوزه کلامی و چه غیرکلامی و همچنین رفتارهای تکراری و کلیشه‌ای، از مهم‌ترین مؤلفه‌هایی هستند که در تشخیص این اختلال مورد توجه قرار می‌گیرند.

اوتیسم را نباید فقط از دریچه درمان دید

رئیس گروه برنامه‌ریزی و نظارت بر مهارت‌آموزی و توانبخشی حرفه‌ای بهزیستی کشور تصریح کرد: افراد دارای اوتیسم دنیای متفاوتی را تجربه می‌کنند و نگاه صرفاً پزشکی و درمانی نمی‌تواند پاسخگوی همه نیازهای آنان باشد؛ بنابراین جامعه به یک نگاه اجتماعی نسبت به اوتیسم نیاز دارد.

وی ادامه داد: نگاه اجتماعی یعنی دنیای این افراد و چالش‌های خانواده‌های آنان را درک کنیم و محیطی فراهم کنیم که بتوانند در جامعه حضور داشته باشند، از امکانات بهره‌مند شوند و متناسب با توانمندی‌هایشان مشارکت اجتماعی داشته باشند.

هزینه‌های سنگین خدمات توانبخشی بر دوش خانواده‌ها

وحیدنیا با اشاره به ضرورت استمرار خدمات توانبخشی و درمانی گفت: خدمات توانبخشی برای افراد دارای اوتیسم ضروری است، اما هزینه‌های این خدمات برای خانواده‌ها قابل توجه است و به همین دلیل نیازهای حمایتی این افراد و خانواده‌هایشان بسیار گسترده است.

وی افزود: دولت‌ها باید در کنار توسعه مداخلات توانبخشی، حمایت‌های اقتصادی از خانواده‌ها، آموزش والدین و فرهنگ‌سازی عمومی را نیز در دستور کار قرار دهند تا زمینه حضور و ادغام اجتماعی افراد دارای اوتیسم فراهم شود.

وحیدنیا با اشاره به افراد دارای اوتیسم در سطوح یک و دو اظهار کرد: بخش قابل توجهی از این افراد می‌توانند در کنار سایر اعضای جامعه زندگی کنند و با دریافت آموزش، مراقبت، حمایت و مداخلات تخصصی مناسب، کیفیت زندگی بهتری داشته باشند.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: برای تحقق این هدف، برنامه‌ریزی محیطی، آموزش خانواده‌ها و افزایش آگاهی جامعه ضروری است و با فراهم کردن این شرایط می‌توان بخش مهمی از خلأهای موجود در مسیر زندگی اجتماعی افراد دارای اوتیسم را برطرف کرد.

رئیس گروه برنامه‌ریزی و نظارت بر مهارت‌آموزی و توانبخشی حرفه‌ای بهزیستی کشور تأکید کرد: آینده افراد دارای اوتیسم فقط در مراکز درمانی رقم نمی‌خورد؛ جامعه نیز باید برای پذیرش، حمایت و حضور فعال آنان آماده شود.

*