مسئله امروز ایران کمبود فناوری نیست؛ پراکندگی ظرفیت‌هاست

به گزارش ایسنا، حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، در مراسم افتتاحیه پانزدهمین نمایشگاه بین‌المللی نوآوری و فناوری اینوتکس، با تشریح وضعیت زیست‌بوم نوآوری کشور، بر ضرورت حرکت از «دانش‌بنیانی» به سمت «قدرت‌بنیانی» تاکید کرد و گفت: مسئله امروز زیست‌بوم علم و فناوری ایران، کمبود ظرفیت و نقاط روشن نیست، بلکه نحوه اتصال این ظرفیت‌ها، حرکت آنها در یک جهت و تبدیل حاصل این ظرفیت‌ها به قدرت ملی است.

وی با استفاده از یک استعاره علمی برای تبیین وضعیت زیست‌بوم نوآوری کشور افزود: در فیزیک، هم لامپ نور تولید می‌کند و هم لیزر، اما تفاوت این دو فقط در شدت نور نیست؛ در یک منبع معمولی، میلیاردها پرتو وجود دارند که هر کدام در مسیری حرکت می‌کنند و اگرچه نور و انرژی وجود دارد، اما این انرژی پراکنده است. در لیزر، همان نورها هم‌راستا و هم‌فاز می‌شوند و انرژی پراکنده به یک توان متمرکز تبدیل می‌شود که می‌تواند کار انجام دهد.

افشین ادامه داد: به گمان من، مسئله امروز زیست‌بوم علم و فناوری ایران نیز تقریباً همین است و ما دیگر با کمبود نقاط روشن مواجه نیستیم. دانشگاه‌های خوب، شرکت‌های دانش‌بنیان، پژوهشگران توانمند، صندوق‌ها، پارک‌های فناوری، سرمایه‌گذاران، شتاب‌دهنده‌ها، صنایع و نیروی انسانی خلاق در کشور وجود دارند.

معاون علمی رئیس‌جمهور با بیان اینکه مسئله اصلی، میزان اتصال این ظرفیت‌ها به یکدیگر است، اظهار کرد: باید ببینیم این ظرفیت‌ها تا چه اندازه در یک جهت حرکت می‌کنند و مهم‌تر از همه، حاصل جمع آنها تا چه اندازه به قدرت ملی تبدیل می‌شود؛ قدرتی که خود را در تاب‌آوری اقتصادی و فناورانه، امنیت زنجیره‌های تامین، توان حل مسائل پیچیده کشور، کاهش وابستگی در حوزه‌های راهبردی، خلق بازارهای جدید و افزایش قدرت چانه‌زنی ایران در اقتصاد و فناوری نشان دهد.

گذار از دانش‌بنیانی به قدرت‌بنیانی

وی با تاکید بر اینکه کشور باید یک گام جلوتر برود، گفت: باید از دانش‌بنیانی به سمت قدرت‌بنیانی حرکت کنیم؛ البته این به معنای کنار گذاشتن دانش‌بنیانی نیست، بلکه ادامه منطقی مسیری است که کشور طی دو دهه گذشته پیموده است.

افشین افزود: در دوره‌ای مسئله اصلی کشور تولید علم بود و دانشگاه‌ها توسعه پیدا کردند، پژوهشگران بیشتری تربیت شدند و تولید علمی کشور افزایش یافت. سپس دریافتیم که علم زمانی ارزش بیشتری پیدا می‌کند که به فناوری، محصول و اقتصاد متصل شود؛ از این رو شرکت‌های دانش‌بنیان شکل گرفتند، پارک‌های علم و فناوری توسعه یافتند و صندوق‌ها و سرمایه‌گذاران وارد این عرصه شدند و مفهوم زیست‌بوم نوآوری در کشور شکل گرفت.

وی ادامه داد: این اتفاق یک دستاورد بزرگ بود، اما امروز یک سؤال جدید پیش روی ماست و آن اینکه آیا داشتن هزاران شرکت فناور و صدها مجموعه علمی، به خودی خود به معنای داشتن قدرت فناوری است؟ پاسخ من این است که لزوماً چنین نیست؛ همان‌طور که داشتن هزاران پرتو نور الزاماً لیزر ایجاد نمی‌کند.

قدرت‌بنیانی یعنی هم‌راستا کردن ظرفیت‌ها برای حل مسائل واقعی

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در تعریف مفهوم «قدرت‌بنیانی» گفت: قدرت زمانی شکل می‌گیرد که ظرفیت‌ها حول یک مسئله، یک مأموریت و یک هدف مشخص به یکدیگر متصل شوند. بنابراین وقتی از قدرت‌بنیانی صحبت می‌کنیم، منظور یک اصطلاح یا شعار جدید نیست، بلکه منظور سازماندهی و هم‌راستا کردن دانش، فناوری، سرمایه، بازار، تقاضا و حکمرانی برای ساخت قابلیت‌های ملی قابل اتکاست.

وی افزود: این قابلیت‌ها باید بتوانند در زمان نیاز، مسئله‌ای واقعی از کشور را حل کنند و به مزیت اقتصادی، فناورانه و راهبردی تبدیل شوند.

افشین تصریح کرد: خروجی نظام علم و فناوری باید بتواند یک قابلیت ملی ایجاد کند؛ قابلیتی که در صورت نیاز کشور در اختیار آن باشد، بتواند یک مسئله واقعی صنعت را حل کند، بازار ایجاد کند، برای ایران در زنجیره ارزش جهانی جایگاه بسازد و در نهایت قدرت چانه‌زنی اقتصادی و فناوری کشور را افزایش دهد.

وی خاطرنشان کرد: در این نگاه، دیگر نمی‌توانیم موفقیت خود را فقط با تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان، تعداد اختراعات، تعداد رویدادها یا حتی حجم سرمایه‌گذاری اندازه‌گیری کنیم. اینها شاخص‌های مهمی هستند، اما سؤال نهایی این است که از مجموع این ظرفیت‌ها چه توانایی‌ای برای کشور ساخته‌ایم.

افشین با اشاره به ضرورت تغییر نقش دولت در زیست‌بوم فناوری کشور گفت: اگر صد شرکت روی یک فناوری کار کنند، اما هیچ زنجیره ارزشی شکل نگیرد، ما صد شرکت داریم، اما الزاماً یک قدرت فناوری نداریم. همچنین اگر دانشگاه پژوهش کند، شرکت فناوری تولید کند، صنعت مسئله دیگری داشته باشد و سرمایه‌گذار نیز به دنبال حوزه‌ای متفاوت باشد، هر چهار بازیگر ممکن است کار خود را به خوبی انجام دهند، اما حاصل جمع آنها لزوماً یک دستاورد ملی نخواهد بود.

وی ادامه داد: در اینجا نقش حکمرانی تغییر می‌کند. در مدل جدید، دولت قرار نیست به جای دانشگاه پژوهش کند، به جای شرکت محصول بسازد یا به جای سرمایه‌گذار سرمایه‌گذاری کند، بلکه باید بتواند جهت ایجاد کند، موانع را بردارد، تقاضا بسازد و بازیگران را حول مأموریت‌های روشن به یکدیگر متصل کند. به تعبیر دیگر، دولت نباید مالک زیست‌بوم باشد، بلکه باید معمار اتصال‌های آن باشد.

وی با اشاره به نقش رویدادهای فناوری در توسعه زیست‌بوم نوآوری اظهار کرد: سال‌هاست در کشور رویدادهای علمی و فناوری بسیاری برگزار می‌شود، اما امروز باید درباره هر رویداد یک سؤال ساده مطرح کنیم که پس از پایان آن، چه چیزی در زیست‌بوم تغییر کرده است.

افشین افزود: باید دید آیا سرمایه‌ای به فناوری متصل شده، یک مسئله صنعتی صاحب راه‌حل شده، بازاری برای یک شرکت ایجاد شده، همکاری جدیدی میان دانشگاه و صنعت شکل گرفته یا چند بازیگر که پیش از این یکدیگر را نمی‌شناختند، توانسته‌اند یک زنجیره جدید ایجاد کنند.

وی گفت: اگر پاسخ این پرسش‌ها روشن باشد، رویداد دیگر صرفاً یک رویداد نیست، بلکه به ابزار سیاستگذاری و بخشی از زیرساخت نوآوری کشور تبدیل می‌شود و نگاه معاونت علمی نیز همین است.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور تاکید کرد: حمایت از یک رویداد نباید صرفاً به دلیل برگزاری آن باشد، بلکه رویداد باید بتواند مأموریتی را پیش ببرد، شبکه‌ای ایجاد کند، بازاری بسازد یا قابلیتی را در کشور توسعه دهد.

وی افزود: به همین دلیل، آینده حمایت از رویدادهای فناوری نیز باید از حمایت‌های پراکنده به سمت ایجاد چند نقطه مرجع حرکت کند؛ نقاطی که بتوانند بخش مهمی از زیست‌بوم را به یکدیگر متصل کنند.

افشین با اشاره به اهمیت اینوتکس گفت: اینوتکس را صرفاً یک نمایشگاه نمی‌دانم. اگر اینوتکس فقط محلی باشد که تعدادی شرکت غرفه بگیرند، چند پنل برگزار شود، چند مقام بازدید کنند و پس از چند روز همه چیز جمع شود، از ظرفیت واقعی این رویداد استفاده نکرده‌ایم.

وی ادامه داد: اینوتکس باید محل برخورد جریان‌ها باشد؛ جایی که سرمایه‌گذار بداند فناوری آینده را کجا پیدا کند، صنعت بداند مسئله خود را با چه کسی در میان بگذارد، شرکت فناور بداند مشتری بعدی‌اش کجاست، دانشگاه بداند مسئله واقعی کشور چیست و سیاستگذار بتواند از دل این تعاملات، موانع رشد فناوری را شناسایی کند.

معاون علمی رئیس‌جمهور با تاکید بر اینکه مرجعیت یک رویداد با تعداد غرفه‌ها سنجیده نمی‌شود، اظهار کرد: مرجعیت زمانی به وجود می‌آید که اگر بازیگری بخواهد بداند در زیست‌بوم نوآوری ایران چه می‌گذرد، احساس کند باید در این رویداد حضور داشته باشد.

افشین با اشاره به سرعت تحولات فناوری افزود: در شرایطی که سرعت تغییرات اقتصادی و فناوری بسیار زیاد شده است، زیست‌بوم کشور نیز باید سریع‌تر از گذشته بتواند مسئله، سرمایه، فناوری و بازار را به یکدیگر متصل کند.

وی اظهار کرد: امروز مزیت کشورها فقط این نیست که چه چیزی می‌دانند و حتی فقط این نیست که چه فناوری‌ای دارند؛ مزیت واقعی این است که با چه سرعتی می‌توانند دانش، سرمایه، فناوری، بازار و تصمیم‌گیری را کنار یکدیگر قرار دهند و از مجموع آنها یک قابلیت بسازند؛ قابلیتی که در شرایط عادی مزیت رقابتی ایجاد کند و در شرایط دشوار، تاب‌آوری و قدرت پاسخ کشور را افزایش دهد.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: ایران پر از نقاط روشن است؛ در دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان، کارخانه‌ها، آزمایشگاه‌ها، پارک‌های فناوری و حتی در میان جوانانی که شاید هنوز شناخته نشده‌اند، انرژی عظیمی وجود دارد.

وی گفت: وظیفه حکمرانی علم و فناوری این نیست که خودش یک نور دیگر به این مجموعه اضافه کند، بلکه وظیفه آن این است که این نورها را هم‌راستا کند. اگر در این مسیر موفق شویم، آنچه امروز مجموعه‌ای از ظرفیت‌های علمی و فناوری است، فردا به یک قدرت تبدیل خواهد شد.

افشین گفت: برای من، معنای قدرت‌بنیانی دقیقاً همین است؛ تبدیل دانش‌های پراکنده به قابلیت‌های متصل، تبدیل قابلیت‌های متصل به قدرت اقتصادی و تبدیل این قدرت به تاب‌آوری، توان حل مسئله، امنیت فناورانه، قدرت حضور در زنجیره‌های ارزش و امکان ساختن آینده‌ای که ایران خودش بتواند درباره آن تصمیم بگیرد.

وی افزود: اینوتکس نیز اگر بتواند بخشی از این اتصال را ایجاد کند، دیگر فقط یک رویداد فناوری نیست، بلکه بخشی از زیرساخت قدرت فناوری ایران خواهد بود.

*