«مانا» ابزار صندوق توسعه ملی برای مدیریت ریسک تورمی دارایی‌ها

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ غلامحسن نقی‌نتاج عضو هیات عامل صندوق توسعه ملی با اشاره به چالش‌های ناشی از نرخ تورم بالا در ایران، از ابزار «مانا» به عنوان راهکاری برای مدیریت ریسک تورمی در دارایی‌های صندوق خبر داد و شرایط بهره‌مندی از تسهیلات ارزی را برای پروژه‌های با پیشرفت بالا بیان کرد.

وی در تحلیل جایگاه واحد پولی (مانا) در محیط‌های اجتماعی و اقتصادی، بر این نکته تاکید کرد که هر واحد پولی به عنوان ابزاری برای مراودات مالی و تجاری، مفاهیم خاصی را در ذهن جامعه ایجاد می‌کند که متناسب با شرایط محیطی است. پول به عنوان ابزار ارزشگذاری و روان سازی دریافت و پرداخت در معاملات استفاده می‌شود.

سلسله‌مراتب کاربرد واحد پولی؛ از پرداخت‌های روزمره تا دارایی‌های استراتژیک

وی با تبیین سطوح مختلف بهره‌مندی از واحد پولی، اظهار داشت: این مفهوم می‌تواند در سطحی «حداقلی» باشد که تنها در دریافت‌ها و پرداخت‌های روزمره توسط اشخاص حقیقی، حقوقی و دولت مورد استفاده قرار گیرد. اما در سطوح عمیق‌تر، واحد پولی علاوه بر کاربرد در پرداخت‌ها، برای «ارزش‌یابی موضوعات مالی» و همچنین به عنوان یک «دارایی» مورد استفاده قرار می‌گیرد. نتاج در ادامه به مفهوم «ارزش زمانی پول» پرداخت و تصریح کرد که این موضوع در محیط‌های اقتصادی که نرخ تورم بالایی دارند، اهمیت بسیار بیشتری پیدا می‌کند.

نقی نتاج خاطر نشان کرد: در محیط‌هایی با نرخ تورم صفر، ارزش زمانی پول به‌طور ملموسی حس نمی‌شود، اما در فضای اقتصادی کشور ما، به دلیل نرخ تورم بسیار بالا که در برخی تحلیل‌ها از اصطلاح «اَبَرتورم» برای توصیف آن استفاده می‌شود، مفهوم ارزش زمانی پول جایگاه ویژه‌ای یافته است.

عضو هیات عامل صندوق توسعه ملی، با تشریح اهمیت «ارزش زمانی پول» در محیط‌های اَبَر تورمی، تبیین کرد که در شرایط فعلی، ارزش زمانی پول در زمان‌های مختلف (گذشته، حال و آینده) تفاوت‌های بنیادین دارد و این موضوع باعث می‌شود در تحلیل‌های مالی، ارزش‌گذاری‌ها بر اساس شرایط تورمی تغییر کند.

مانا؛ ابزاری نوین برای مدیریت تورم و وصول مطالبات

نقی‌نتاج با اشاره به ابزار‌های مقابله با این چالش، از معرفی «مانا» به عنوان یک ابزار مالی جدید توسط صندوق توسعه ملی خبر داد و گفت: این ابزار پس از تصویب در هیأت امنا در سال ۱۴۰۱، در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ وارد مرحله عملیاتی شد.

وی تصریح کرد: اگرچه در حال حاضر فعالیت‌های این ابزار بر اساس شیوه‌نامه سرمایه‌گذاری، به عرصه انرژی و افزایش تولید محدود شده است، اما در بازه زمانی دو ساله‌ای که مجوز‌های گسترده‌تری وجود داشت، به‌طور وسیعی مورد استفاده قرار گرفت.

عضو هیات عامل صندوق توسعه ملی تاکید کرد که ابزار «مانا» حتی در حوزه‌هایی نظیر وصول مطالبات قبلی صندوق نیز کارکرد‌های موثر خود را دارد و شیوه‌نامه و اصول وصول مطالبات همچنان معتبر بوده و مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.

مدیریت ریسک تورمی؛ تفاوت میان صندوق و تسهیلات‌گیرنده

وی در تحلیل اثرات این ابزار توضیح داد: واحد پولی مانا به عنوان یک ابزار مالی جدید، در واقع عامل تورم را برای صندوق، حفاظت و مدیریت می‌کند. گیرندگان تسهیلات نیز باید در محاسبات خود به این نکته توجه کنند که تورم برای آنها مدیریت نشده است و برای بهره‌وری حداکثری از این ابزار، باید مراقبت‌های لازم را در محاسبات مالی خود به عمل آورند. تا هزینه‌های ناشی از ریسک نوسانات نرخ ارز را در استفاده از مانا مدیریت کنند.

سازوکار تسهیلات ارزی؛ راهکاری برای پروژه‌های پیشرفته

وی همچنین با ذکر اینکه این ابزار مالی، به‌ویژه برای پروژه‌های دارای پیشرفت بالا هستند، استفاده می‌شود؛ به مدل تسهیلات ارزی اشاره و تأکید کرد که این ابزار بر پایه ارز‌های جهان‌روا طراحی شده و در نهایت به واحد پولی جاری کشور (ریال) به آن متصل می‌گردد. این مدل تسهیلاتی به‌گونه‌ای است که برای پروژه‌هایی که از «نقطه صفر» آغاز می‌شوند توصیه نمی‌شود و بیشتر برای پروژه‌هایی کاربرد دارد که در مراحل پایانی نزدیک به بهره برداری قرار داشته و می‌توانند سریع‌تر به بهره‌برداری برسند.

انتقال ریسک کاهش ارزش ریال به متقاضی تسهیلات

نقی نتاج با تحلیل تفاوت‌های محیط اقتصادی ایران اظهار کرد: به دلیل تحریم‌ها و محدودیت‌های گسترده بر واحد‌های ارزی و پیچیدگی‌های مربوط به «رفع تعهد ارزی»، بسیاری از فعالان اقتصادی بیشتر با واحد ریال سروکار دارند. با این حال، در مدل مذکور، واحد پولی مورد استفاده، ساختاری دوگانه دارد؛ به این معنا که یک سوی آن متصل به ارز‌های رایج جهانی (مانند دلار یا یورو) و سوی دیگر آن متصل به ریال است.

به گفته وی، در این سازوکار، تسهیلات‌گیرنده (از طریق بانک‌های عامل) متعهد می‌شود که اصل و فرع بدهی خود را بر اساس ارز جهان‌روای مورد نظر بازگرداند. در واقع، متقاضی به صراحت می‌پذیرد که ریسک‌های مربوط به کاهش ارزش واحد پولی ریال بر عهده اوست.

عضو هیات عامل صندوق توسعه ملی، اشاره کرد که این مدل، اختیار بازپرداخت بر اساس «نرخ تبدیل ریال در روز بازپرداخت» را به مشتری می‌دهد؛ بدین ترتیب، تسهیلات‌گیرنده متعهد می‌شود که اصل و فرع بدهی خود را با نرخ روز تسویه کند و در صورت کاهش ارزش ریال، مقدار ریال بیشتری را برای بازپرداخت بدهی خود پرداخت کند.

جایگاه استراتژیک «مانا» در زنجیره تأمین مالی

وی در پاسخ به پرسش‌های مربوط به جایگاه ابزار «مانا» در زنجیره تامین مالی صندوق، تبیین کرد: این ابزار برای مقاصد خاص و پروژه‌هایی با پیشرفت بالا طراحی شده است، ضمن اینکه محدودیت منابع دارد و نباید آن را به عنوان یک منبع کلان برای بازسازی‌های گسترده در نظر گرفت.

عضو هیات عامل صندوق توسعه ملی در پایان تاکید کرد: هدف از معرفی این ابزار جدید، حمایت از پروژه‌هایی است که در مراحل نهایی اجرا قرار دارند (به طور مثال ۹۰ تا ۹۵ درصد پیشرفت دارند) که این ابزار به متقاضی کمک می‌کند تا با تأمین ۵ تا ۱۰ درصد باقی‌مانده بودجه، سریع‌تر به بهره‌برداری برسد و بتواند تعهدات مالی خود را به موقع ایفا نماید و کالا‌ها و خدمات مورد نیاز اقتصاد ملی را تولید کند.

وی به مزایای رقابتی ابزار «مانا» در تسهیل دسترسی به منابع مالی پرداخت و تصریح کرد که در این مدل، متقاضی تسهیلاتی را دریافت می‌کند که ماهیت ارزی داشته و نوع ارز (مانند دلار، یورو، یوآن و غیره) را بر اساس نیاز و اولویت خود انتخاب می‌کند.

وی با تاکید بر اینکه صندوق توسعه ملی با بهره‌گیری از این سازوکار، موانع اداری و عملیاتی متعددی را از پیش پای متقاضیان برداشته است. خاطر نشان کرد: در این روش، محدودیت‌هایی نظیر «رفع تعهد ارزی» و «محدودیت منابع ریالی بانک‌ها» که پیش از این چالش‌های جدی برای فعالان اقتصادی ایجاد می‌کرد، از میان برداشته شده و مسیر دریافت تسهیلات از محل منابع صندوق توسعه ملی تسهیل شده است.

*