این اشتباه والدین، نوجوان را پنهان‌کار می‌کند؛ به‌جای کنترل چه کنیم؟

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، خانواده برای نوجوان باید نقش «لنگرگاه امن» را داشته باشد؛ از همین رو، والدین بهتر است به جای کنترل‌گری، رویکردی همراه با حمایت و اعتماد در پیش بگیرند تا فرزندشان بتواند از پیچیدگی‌ها و چالش‌های دوران نوجوانی با موفقیت عبور کند.

بنابر روایت ایسنا، هادی همت‌یار در این گفت‌وگو، درباره نقش خانواده در پیشگیری از رفتارهای پرخطر نوجوانان اظهار کرد: دوران نوجوانی به دلیل تغییرات گسترده‌ای که در مغز و سیستم هورمونی رخ می‌دهد و همچنین به علت افزایش میل به استقلال و پذیرفته‌شدن در میان همسالان، دوره‌ای حساس به شمار می‌رود. در این میان، خانواده می‌تواند همچون یک «لنگرگاه» عمل کند و میزان گرایش نوجوان به رفتارهای پرخطر را تا حد زیادی کاهش دهد.

برای پیشگیری از چنین رفتارهایی باید چند محور مهم مورد توجه قرار گیرد که در رأس آنها، ایجاد امنیت روانی و تقویت ارتباط عاطفی با نوجوان قرار دارد. فرزندی که در محیط خانه احساس امنیت کند و پذیرش بدون قید و شرط را تجربه کند، کمتر برای جبران کمبودهای عاطفی به سمت رفتارهای پرخطر کشیده می‌شود.


والدین باید به جای سخنرانی و نصیحت، شنونده‌ای همدل برای نوجوان باشند و با گوش‌دادن فعال، این اطمینان را در او ایجاد کنند که حرف‌هایش بدون قضاوت شنیده می‌شود. همچنین اختصاص زمان مناسب برای فعالیت‌های مشترک مانند پیاده‌روی، بازی یا یک سفر کوتاه می‌تواند رابطه عاطفی میان والدین و فرزند را عمیق‌تر و محکم‌تر کند.

این روانشناس و حقوقدان با اشاره به ضرورت آموزش مهارت‌های زندگی به نوجوانان گفت: به جای آنکه والدین تلاش کنند همه رفتارهای فرزندشان را تحت کنترل داشته باشند، باید مهارت‌های لازم برای مراقبت از خود را در او تقویت کنند. کنترل افراطی معمولا نتیجه مطلوبی ندارد و در بسیاری از موارد، نوجوان را به سمت پنهان‌کاری سوق می‌دهد.

یکی از مهارت‌های مهمی که باید به نوجوان آموزش داده شود، توانایی «نه گفتن» است؛ مهارتی که می‌تواند در برابر بسیاری از فشارهای همسالان و موقعیت‌های پرخطر به او کمک کند.

همت‌یار درباره مفهوم نظارت والدین بر نوجوان نیز گفت: نظارت نباید با جاسوسی اشتباه گرفته شود؛ بلکه منظور از نظارت، «حضور فعال» در زندگی فرزند است. والدین می‌توانند دوستان نوجوان خود را بشناسند و حتی شرایطی ایجاد کنند که دوستان او به خانه بیایند تا خانواده شناخت بهتری از فضای ارتباطی و معاشرت فرزندشان پیدا کند.

وی در ادامه درباره فعالیت نوجوانان در فضای مجازی اظهار کرد: والدین باید نسبت به دنیای دیجیتال فرزند خود آگاهی داشته باشند، اما این موضوع نباید به فیلترکردن شدید و کنترل افراطی منجر شود. گفت‌وگو درباره تهدیدها و خطرات فضای مجازی و افزایش سواد رسانه‌ای نوجوان، راهکار مناسب‌تری برای نظارت بر این حوزه است.

تأثیر رفتار والدین بر نوجوانان بیان کرد: نوجوانان معمولا بیشتر از آنکه به توصیه‌های والدین گوش دهند، رفتار آنها را زیر نظر می‌گیرند و از الگوهای رفتاری آنان می‌آموزند. بنابراین اگر والدین در مدیریت خشم، برخورد با استرس و حل مشکلات، رفتارهای سالمی داشته باشند، نوجوان نیز به صورت ناخودآگاه این شیوه‌ها را فرا می‌گیرد.

در مقابل، اگر والدین برای آرام‌شدن در شرایط دشوار به سیگار، پرخوری یا خشم متوسل شوند، این احتمال وجود دارد که نوجوان نیز در مواجهه با بحران، همان الگوهای رفتاری را تکرار کند.

وی تقویت عزت‌نفس و مهارت‌های مقابله‌ای را یکی دیگر از راهکارهای مهم پیشگیری از رفتارهای پرخطر دانست و گفت: بخشی از رفتارهای پرخطر ممکن است راهی برای فرار از اضطراب یا احساس بی‌ارزشی باشد. بنابراین والدین باید علایق نوجوان را جدی بگیرند و زمینه رشد و تقویت آنها را فراهم کنند تا فرزندشان کمتر در معرض رفتارهای آسیب‌زا قرار گیرد.

وی همچنین بر اهمیت شناخت سبک دلبستگی تأکید کرد و گفت: چنانچه والدین یا نوجوان گرایش‌هایی به سبک دلبستگی اضطرابی داشته باشند، ممکن است نوجوان در ارتباط با همسالان خود بیش از اندازه به دنبال دریافت تأیید باشد و برای جلب رضایت دیگران حتی به رفتارهای پرخطر روی بیاورد.

در چنین شرایطی، خانواده باید به جای افزایش وابستگی نوجوان به تأیید دیگران، استقلال هیجانی او را تقویت کند و به او کمک کند تا ارزشمندی خود را وابسته به نظر و رضایت دیگران نداند.

والدین باید نسبت به نشانه‌هایی مانند تغییر ناگهانی رفتار، افت تحصیلی، عوض‌شدن دوستان، تغییر در الگوی خواب و تغذیه یا گوشه‌گیری شدید نوجوان حساس باشند. در چنین شرایطی، برخورد سرزنش‌آمیز راهکار مناسبی نیست و بهتر است خانواده با رویکردی حمایتگرانه وارد گفت‌وگو با فرزند خود شود.

وی پیشنهاد کرد والدین در چنین موقعیتی به نوجوان بگویند: «من متوجه شدم که اخیرا کمی تغییر کردی و نگرانم. آیا چیزی هست که بخواهی درباره‌اش حرف بزنی؟ من اینجا هستم تا کنارت باشم، نه اینکه قضاوتت کنم».

*