شواهد ژنتیکی، رابطه میان سطح ویتامین D و بیماری سلیاک را تأیید نمی‌کند

آیا کمبود ویتامین D واقعاً می‌تواند از عوامل بروز بیماری سلیاک باشد؟ پژوهشگران در مطالعه‌ای تازه که نتایج آن در مجله علمی Medicine (سال ۲۰۲۶) منتشر شده، شواهد معناداری برای اثبات این فرضیه نیافته‌اند. برای بررسی دقیق‌تر جزئیات این پژوهش و یافته‌های آن، به گفت‌وگو با دکتر دانیال حبیبی، استادیار آمار زیستی دانشگاه علوم پزشکی بابل و استاد این طرح نشستیم.

دکتر حبیبی در تشریح اهمیت این پژوهش به ایسنا گفت: «بیماری سلیاک یک اختلال خودایمنی است که با مصرف گلوتن (پروتئین موجود در گندم، جو و چاودار) در افراد مستعد ژنتیکی بروز می‌کند و حدود ۰٫۷ درصد مردم جهان را درگیر کرده است.

وی افزود: در این بیماری، دیواره روده آسیب می‌بیند و جذب مواد مغذی مختل می‌شود. اگرچه برخی مطالعات پیشین گزارش کرده بودند که بیماران سلیاکی ویتامین D پایین‌تری دارند، اما آیا این کمبود نقشی در بروز بیماری دارد یا خیر روشن نبود.

وی درباره روش کار این تیم پژوهشی که شامل محققانی از دانشگاه‌های علوم پزشکی بابل، شهید بهشتی، اراک، اصفهان و چند مرکز بین‌المللی است، تصریح کرد: ما در این مطالعه از دو رویکرد استفاده کردیم نخست، نتایج پنج مطالعه که سطح ویتامین D را در کودکان و نوجوانان اروپایی مبتلا و سالم مقایسه کرده بودند، به‌صورت ترکیبی تحلیل شد و تفاوت معناداری میان دو گروه دیده نشد،سپس با روش «تصادفی‌سازی مندلی» رابطه دو عامل را بررسی کردیم؛ روشی که در آن به‌جای اندازه‌گیری مستقیم ویتامین D، از واریانت‌های ژنتیکی مؤثر بر سطح این ویتامین استفاده می‌شود با این حال، هیچ‌یک از دو رویکرد شواهد معناداری به نفع رابطه میان سطح ویتامین D و ابتلا به سلیاک نشان ندادند.

استادیار آمار زیستی دانشگاه علوم پزشکی بابل افزود: بر اساس شواهد پیشین، یکی از توضیح‌های احتمالی برای پایین‌تر بودن ویتامین D در برخی بیماران سلیاکی این است که آسیب روده و اختلال جذب ناشی از بیماری، جذب این ویتامین را کاهش می‌دهد.

وی یادآورشد:‌مطالعات قبلی نشان داده‌اند که سطح ویتامین D این بیماران پس از پیروی از رژیم بدون گلوتن معمولاً بهبود می‌یابد، هرچند این فرضیه در مطالعه حاضر به‌طور مستقیم بررسی نشده است.

دکتر حبیبی با تأکید بر اینکه این یافته از اهمیت ویتامین D نمی‌کاهد، گفت: بیماران مبتلا به سلیاک که دچار کمبود این ویتامین هستند حتماً باید تحت درمان قرار گیرند تا از عوارضی مانند پوکی استخوان پیشگیری شود.

وی ادامه داد: همچنین این مطالعه اثر مصرف مکمل را نسنجیده است و پاسخ به این پرسش که آیا مکمل ویتامین D در پیشگیری از سلیاک نقشی دارد یا خیر، نیازمند کارآزمایی‌های بالینی است.

وی خاطرنشان کرد: داده‌های این پژوهش به جمعیت اروپایی‌تبار محدود بوده و تأیید این یافته‌ها در جمعیت‌های دیگر، از جمله جمعیت ایرانی، نیازمند مطالعات بیشتری است.

هشدار درباره مصرف خودسرانه ویتامین D

این پژوهشگر دانشگاه علوم پزشکی بابل نسبت به رواج مصرف خودسرانه مکمل‌ها هشدار داد و گفت: در سال‌های اخیر، مصرف ویتامین D به‌ویژه قرص‌ها و آمپول‌های ۵۰ هزار واحدی در میان مردم بسیار رایج شده و اغلب بدون تجویز پزشک و انجام آزمایش انجام می‌شود؛ در حالی که این دوزها تنها برای درمان کمبودِ اثبات‌شده کاربرد، نه مصرف دائمی و پیشگیرانه کاربرد دارد.

وی تصریح کرد: میزان ویتامین D مورد نیاز برای همه یکسان نیست و به سن، شرایط جسمی و به‌ویژه سطح خونی آن در هر فرد بستگی دارد.

حبیبی گفت: فردی که دچار کمبود است، ابتدا به یک دوره درمانی با دوز بالاتر نیاز دارد و پس از اصلاح سطح خونی، دوز نگهدارنده کمتری برایش کافی خواهد بود که هر دو مرحله باید صرفاً بر اساس نتیجه آزمایش همان فرد تعیین شود و شهروندان باید از مصرف طولانی‌مدت و خودسرانه مکمل ویتامین D پرهیز کنند.

*