نوآوری در نظام غذایی، راهی برای تضمین سلامت نسل‌های آینده

رضیه شناور امروز سه‌شنبه پنجم آبان در نشست گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز با اشاره به اهمیت غذا و تغذیه سالم اظهار کرد: غذا و تغذیه سالم یکی از بنیادی‌ترین نیازهای بشر است و تأمین این نیاز در جهان امروز، بدون بازاندیشی در نظام غذایی ممکن نیست؛ در این مسیر، نوآوری کلید اصلی این بازاندیشی است، اما نوآوری در نظام غذایی فقط به معنای استفاده از فناوری‌های پیشرفته نیست.

وی افزود: نوآوری می‌تواند در آموزش تغذیه، استفاده از ابزارهای دیجیتال و هوش مصنوعی، اصلاح سیاست‌های غذایی، توسعه روش‌های جدید برای ترویج غذای سالم، بهبود محیط غذایی و افزایش دسترسی مردم به غذاهای مغذی نمود پیدا کند. حتی استفاده از دانش بومی و تجربه‌های سنتی در کنار فناوری‌های جدید نیز مصداق نوآوری است.

شناور ادامه داد: هدف نهایی نوآوری، صرفاً تولید بیشتر غذا نیست، بلکه باید به ایجاد آینده‌ای منجر شود که در آن مردم به غذای کافی، متنوع، ایمن و مغذی دسترسی داشته باشند و در عین حال، منابع طبیعی و محیط‌زیست برای نسل‌های آینده حفظ شود.

چالش‌های امنیت غذایی در جهان

رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به چالش‌های موجود در زمینه امنیت غذایی بیان کرد: جهان امروز غذای کافی برای تغذیه همه مردم تولید می‌کند، اما بر اساس گزارش «وضعیت امنیت غذایی و تغذیه در جهان»، در سال ۲۰۲۵ حدود ۶۴۵ میلیون نفر با گرسنگی روبه‌رو بوده‌اند. همچنین حدود ۲.۱ میلیارد نفر، معادل ۲۵.۸ درصد جمعیت جهان، دچار ناامنی غذایی متوسط یا شدید هستند. در آفریقا، بیش از نیمی از جمعیت با ناامنی غذایی مواجه‌اند و این مسئله در آسیا نیز قابل توجه است.

شناور با اشاره به تأثیر افزایش قیمت مواد غذایی بر وضعیت تغذیه مردم گفت: از سال ۲۰۲۰، نرخ تورم قیمت مواد غذایی همواره از نرخ کلی تورم پیشی گرفته است. در ژانویه ۲۰۲۳ نیز تورم جهانی قیمت مواد غذایی به اوج خود، یعنی ۱۳.۶ درصد، رسید.

وی ادامه داد: افزایش قیمت‌ها ممکن است خانواده‌ها را به سمت مصرف مواد غذایی ارزان‌تر و فوق‌فرآوری‌شده با ارزش غذایی پایین سوق دهد؛ این در حالی است که میوه‌ها، سبزیجات و منابع پروتئینی باکیفیت همچنان گران باقی مانده‌اند.

رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به ارتباط قیمت مواد غذایی و سوءتغذیه کودکان اظهار کرد: تحلیل‌های جدید نشان می‌دهد هر ۱۰ درصد افزایش در قیمت مواد غذایی با افزایش ۲.۷ تا ۴.۳ درصدی در شاخص لاغری مفرط کودکان زیر پنج سال همراه است.

وی تأکید کرد: این آمار نشان می‌دهد تغذیه سالم تنها یک انتخاب شخصی نیست، بلکه مسئولیتی اجتماعی و سرمایه‌گذاری برای آینده به شمار می‌رود.

از ژنومیکس تغذیه تا بومی‌سازی رژیم‌های غذایی

شناور با بیان اینکه نوآوری در نظام غذایی به فناوری‌های پیشرفته محدود نمی‌شود، گفت: آموزش تغذیه، اصلاح سیاست‌های غذایی، بهبود محیط غذایی و افزایش دسترسی مردم به غذاهای مغذی نیز از حوزه‌های نوآوری هستند. گاهی برنامه‌هایی که در نظام سلامت کشور در حال اجرا هستند، خود مصداق روشنی از این نوع نوآوری محسوب می‌شوند.

وی ژنومیکس تغذیه را یکی از حوزه‌های نوظهور و مهم این عرصه دانست و افزود: این علم به بررسی اثر متقابل ژن‌ها و مواد مغذی می‌پردازد و نشان می‌دهد که یک رژیم غذایی واحد برای همه افراد مناسب نیست. پاسخ بدن هر شخص به غذا تحت تأثیر ساختار ژنتیکی او قرار دارد و این یافته، مسیر را برای تغذیه شخصی‌سازی‌شده هموار می‌کند.

رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: در رویکرد تغذیه شخصی‌سازی‌شده، توصیه‌های غذایی بر اساس ویژگی‌های ژنتیکی، وضعیت سلامت و سبک زندگی هر فرد ارائه می‌شود. این رویکرد نمونه‌ای از نوآوری امروز است که می‌تواند تغذیه آینده را برای هر فرد اختصاصی‌تر و مؤثرتر کند.

ظرفیت غذاهای تخمیری سنتی در تغذیه نوین

شناور با اشاره به نقش پروبیوتیک‌ها و سلامت میکروبیوم روده در تغذیه گفت: غذاهای تخمیری سنتی ایرانی مانند ماست، دوغ، کشک، ترشی‌های تخمیری و سیر ترشی، حاوی باکتری‌های مفیدی هستند که به تعادل میکروبیوم روده کمک می‌کنند و در تقویت سیستم ایمنی، بهبود گوارش و حتی کاهش خطر برخی بیماری‌های مزمن نقش دارند.

رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز افزود: پیوند دانش سنتی ایرانی با علم نوین تغذیه، نمونه‌ای از نوآوری است که می‌تواند در ارتقای سلامت جامعه مورد توجه قرار گیرد.

وی همچنین تلفیق رژیم‌های غذایی نوین جهانی با غذاهای سنتی ایرانی را راهکاری برای ارتقای سلامت دانست و اظهار کرد: رژیم مدیترانه‌ای به‌عنوان یکی از سالم‌ترین الگوهای غذایی جهان، بر مصرف سبزیجات، حبوبات، مغزها، روغن زیتون، ماهی و لبنیات تخمیری تأکید دارد.

رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: بسیاری از این مواد غذایی در فرهنگ غذایی ایرانی نیز وجود دارند که از جمله آن‌ها می‌توان به سبزی‌های محلی، حبوبات، مغزها، ماهی‌های جنوب و شمال کشور و لبنیات تخمیری اشاره کرد.

شناور بیان کرد: بومی‌سازی رژیم مدیترانه‌ای با توجه به ذائقه، فرهنگ و دسترسی غذایی ایرانیان می‌تواند به شکل‌گیری الگویی سالم، پایدار و ماندگار منجر شود. این بومی‌سازی، نوعی نوآوری فرهنگی و تغذیه‌ای است که می‌تواند به سالم‌تر و پایدارتر شدن الگوی غذایی نسل‌های آینده کمک کند.

ترویج مصرف نان کامل برای ارتقای ارزش غذایی

وی برنامه «فرهنگ‌سازی و ترویج مصرف نان کامل» را یکی دیگر از نمونه‌های نوآوری در نظام غذایی برشمرد و گفت: در این برنامه، با استفاده از آرد کامل و حفظ سبوس و جوانه غلات، ارزش غذایی نان به‌عنوان قوت اصلی سفره ایرانی افزایش می‌یابد.

رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز افزود: این اقدام در راستای بهبود محیط غذایی و افزایش دسترسی مردم به غذای مغذی انجام می‌شود و می‌تواند به بهبود دریافت فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی در سطح جامعه کمک کند و در پیشگیری از بیماری‌های مزمن مانند دیابت، بیماری‌های قلبی‌عروقی و چاقی مؤثر باشد.

مکمل‌یاری برای حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر

شناور با اشاره به نقش مکمل‌یاری در نظام بهداشت اظهار کرد: مکمل‌یاری نیز نمونه دیگری از نوآوری در عرصه تغذیه است که در سراسر نظام شبکه بهداشت کشور، از خانه‌های بهداشت روستایی تا مراکز جامع خدمات سلامت شهری و مدارس، اجرا می‌شود.

وی افزود: توزیع مکمل‌های ریزمغذی مانند آهن، ویتامین D، روی و مولتی‌ویتامین در گروه‌های سنی مختلف، از کودکان و نوجوانان تا مادران باردار و سالمندان، گامی مؤثر در پیشگیری از کم‌خونی، تقویت رشد جسمی و بهبود عملکرد شناختی است.

رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: این برنامه سرمایه‌گذاری برای سلامت نسل آینده است؛ نسلی که قرار است آینده کشور را بسازد. مکمل‌یاری نیز با تکیه بر شبکه بهداشت، نمونه‌ای از نوآوری امروز برای بهبود وضعیت تغذیه گروه‌های آسیب‌پذیر در آینده است.

نقش نوآوری در سلامت نسل‌های آینده

شناور با تأکید بر تأثیر نوآوری در تغذیه بر سلامت فرد و جامعه گفت: نوآوری در تغذیه، زمانی که به‌درستی اجرا شود، می‌تواند آثار عمیق و ماندگاری بر سلامت داشته باشد.

وی افزود: تغذیه سالم در اوایل زندگی، از دوران جنینی تا کودکی و نوجوانی، نقش تعیین‌کننده‌ای در رشد جسمی، تکامل مغزی و تقویت سیستم ایمنی دارد. تغذیه با شیر مادر، دریافت ریزمغذی‌های کافی و دسترسی به غذای سالم و متنوع نیز می‌توانند خطر ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر در سنین بالاتر را به‌طور قابل توجهی کاهش دهند.

رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: سرمایه‌گذاری در تغذیه سالم، بهره‌وری نیروی انسانی را افزایش می‌دهد، هزینه‌های درمانی را کاهش می‌دهد و به توسعه پایدار کشور کمک می‌کند. به بیان دیگر، تغذیه سالم تنها یک انتخاب شخصی نیست، بلکه مسئولیتی اجتماعی و سرمایه‌گذاری برای آینده است.

شناور در پایان با تأکید بر ضرورت بازنگری در رفتارهای غذایی افراد و خانواده‌ها اظهار کرد: نوآوری در آموزش، سیاست‌گذاری و فناوری، از ژنومیکس تغذیه و پروبیوتیک‌ها تا بومی‌سازی رژیم‌های نوین و مکمل‌یاری در نظام بهداشت، فرصتی برای ساختن آینده‌ای بهتر فراهم می‌کند؛ آینده‌ای که در آن غذای سالم و ایمن حق همه مردم باشد و سلامت نسل‌های آینده تضمین شود.

*