تحریم‌ها، قابلیت دیده‌شدن مقالات ایرانی را کم می‌کند

عضو هیأت علمی مؤسسه استنادی جهان اسلام گفت: محدودیت‌ها ناشی از تحریم رویت‌پذیری مقالات را کاهش داده و به تبع آن، فرصت استناد و اثرگذاری جهانی را می‌گیرد.

علی گزنی، عضو هیأت علمی گروه پژوهشی، مدیریت اطلاعات مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام در گفت‌وگو با ایسنا، با تأکید بر اینکه استناد تنها یکی از اشکال اثرگذاری پژوهش است، گفت: ارزیابی علم باید فراتر از شمار ارجاعات و با توجه به اثرگذاری اجتماعی، اقتصادی و فناورانه انجام شود.

وی با بیان اینکه بسیاری از پژوهش‌ها ناظر به مسائل یک منطقه، یک کشور یا نیازهای خاص ملی هستند، اظهار کرد: همه تحقیقات الزاماً به‌گونه‌ای نیستند که در سطح بین‌المللی یا جهانی دیده شوند، اما این به معنای کم‌اهمیت بودن آن‌ها نیست. برای نمونه، وقتی پژوهشی در حوزه اکسیداسیون پیشرفته یا تصفیه آب انجام می‌شود و هدف آن حذف آلاینده‌هاست، این موضوع می‌تواند هم در سطح ملی، هم منطقه‌ای، هم بین‌المللی و حتی در حوزه کاربردهای تجاری اثرگذار باشد. استناد فقط یکی از نمودهای اثرگذاری علمی است، ما با مفهوم کلی‌تری به نام اثرگذاری مواجه هستیم که می‌تواند اشکال متنوعی داشته باشد.

اثرگذاری اجتماعی و اقتصادی پژوهش‌ها

این مقام مسئول با اشاره به نمونه‌هایی از اثرگذاری اجتماعی علم، بیان کرد: گاهی یک استاد دانشگاه با تکیه بر نتایج پژوهش‌های خود، یک اقدام عملی در جامعه انجام می‌دهد؛ برای مثال، راه‌اندازی یک نهاد یا بنیاد تخصصی که به بهبود کیفیت زندگی یک گروه اجتماعی کمک می‌کند. در چنین شرایطی، علم تولیدشده به آموزش، ارتقای سلامت یا ایجاد یک مزیت اجتماعی برای جامعه منجر می‌شود. اثرگذاری می‌تواند اقتصادی و تجاری نیز باشد؛ یعنی اینکه دانش تولیدشده تا چه اندازه می‌تواند به اقتصاد کشور کمک کند یا به نوآوری و فناوری تبدیل شود. این شاخص‌ها، در کنار استناد، ابعاد مختلف اثرگذاری علم را نشان می‌دهند.

گزنی تأکید کرد: این شاخص‌ها نه در تعارض با یکدیگر هستند و نه یکدیگر را نفی می‌کنند، و از سوی دیگر، هیچ‌کدام به‌تنهایی برای ارزیابی جامع پژوهش کفایت نمی‌کند.

تحریم‌ها و چالش دیده‌شدن مقالات علمی

وی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر تحریم‌ها بر دیده‌شدن مقالات علمی، با بیان اینکه شنیده می‌شود تحریم‌ها در مواردی برای انتشار و دیده‌شدن مقالات مشکلاتی ایجاد کرده‌اند، گفت: طبیعی است که اگر یک مقاله کمتر دیده شود، احتمال ارجاع و استناد به آن نیز کاهش پیدا می‌کند.

تقویت رویت‌پذیری؛ راهکاری در برابر محدودیت‌ها

عضو هیأت علمی مؤسسه استنادی جهان اسلام با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت‌های جایگزین، اظهار کرد: در کنار این محدودیت‌ها، باید از پتانسیل‌های موجود به‌خوبی بهره برد. یکی از مهم‌ترین این ظرفیت‌ها، افزایش رویت‌پذیری یا Visibility است.

وی تصریح کرد: استفاده از شبکه‌های اجتماعی علمی، رسانه‌های خبری و پروتکل‌های موجود در حوزه اطلاع‌رسانی علمی می‌تواند به دیده‌شدن بهتر مقالات، دانشگاه‌ها و پژوهشگران کشور کمک کند و این امکان را فراهم آورد که علی‌رغم محدودیت‌ها، فضاهای جدیدی برای تعامل علمی ایجاد شود و مسیر پیشرفت ادامه یابد.

*