خواسته نسل جدید از اعتکاف

همزمان با فرارسیدن ایام اعتکاف، مساجد در شهرهای مختلف کشور میزبان اقشار گوناگون مردم، به‌ویژه جوانان هستند؛ آیینی عبادی که برای بسیاری از شرکت‌کنندگان، فرصتی برای فاصله گرفتن از شتاب روزمره و بازنگری در سبک زندگی محسوب می‌شود.

به گزارش ایسنا، در ساعات ابتدایی آغاز اعتکاف، حضور جوانان و نوجوانان در مساجد بیش از هر گروه دیگری به چشم می‌آمد. بسیاری از آنان با وسایل شخصی محدود و برنامه‌ای از پیش‌تعیین‌شده، سه روز را در فضایی متفاوت از زندگی معمول خود سپری می‌کنند؛ فضایی که بر سکوت، تأمل و عبادت تأکید دارد.

در شرایطی که به گفته کارشناسان، فشارهای روانی و فرسودگی ذهنی به یکی از مسائل عمومی جامعه تبدیل شده، اعتکاف برای بخشی از شرکت‌کنندگان، صرفاً یک مناسک دینی نیست، بلکه فرصتی برای بازیابی آرامش و تمرکز درونی تلقی می‌شود.

یکی از معتکفان جوان در گفت‌وگو با ایسنا می‌گوید: «اعتکاف برای من فقط قطع ارتباط با تلفن همراه نیست؛ بیشتر فرصتی است برای نظم دادن به ذهن و فاصله گرفتن از شلوغی‌های فکری.»

مشاهدات میدانی از فضای مساجد نشان می‌دهد برنامه‌های اعتکاف، علاوه بر عبادات فردی، شامل نشست‌های کوتاه معرفتی، قرائت جمعی دعا و فرصت‌هایی برای گفت‌وگوی معنوی است؛ برنامه‌هایی که به گفته برخی شرکت‌کنندگان، در صورت ارتباط بیشتر با مسائل روز زندگی، می‌تواند تأثیر ماندگارتری داشته باشد.

به اعتقاد فعالان فرهنگی، توجه به نیازها و زبان نسل جدید، می‌تواند به افزایش اثرگذاری این آیین عبادی کمک کند.

برگزاری اعتکاف، علاوه بر بعد فردی، جلوه‌ای از مشارکت اجتماعی نیز به شمار می‌رود. همکاری خادمان مساجد، داوطلبان مردمی و خیرین در تأمین نیازهای اجرایی، نقش مهمی در برپایی این مراسم دارد.

اعتکاف برای بسیاری از شرکت‌کنندگان، تجربه‌ای متفاوت از زیست روزمره است؛ تجربه‌ای که می‌تواند مقدمه‌ای برای تغییر نگاه و اصلاح رفتار پس از پایان این سه روز باشد. با این حال، میزان ماندگاری اثرات اعتکاف، به پیوند آن با زندگی واقعی و استمرار این تجربه معنوی در روزهای پس از آن وابسته است.

حجت‌الاسلام مرتضی ادیب یزدی- کارشناس مسائل دینی و از واعظان کشور-در گفت‌وگو با ایسنا، اعتکاف از اعمال عبادی و سنت‌های معروف پیامبر اسلام(ص) دانست و اظهار کرد: اصل اعتکاف در دهه سوم ماه رمضان بوده و پیامبر بسیار به اعتکاف دهه سوم رمضان مقید بودند. اما در ایام البیض ماه رجب (۱۳، ۱۴، ۱۵) هم توصیه شده است. اعتکاف یک عملیات بسیار معنوی است که ریشه آن "عوکوف" است مترادف با "وقوف" همان طور که در حج "وقوف" در عرفات یا مشعرالحرام داریم و هر دو از ارکان حج هستند - یعنی اگر حاجی وقوف در عرفات و مشعر الحرام را فراموش کند حجش باطل می شود- در اعتکاف هم "وقوف" در مسجد را داریم.

حجت‌الاسلام یزدی اظهار کرد: حاجی باید از روز نهم ذی‌الحجه در صحرای عرفه وقوف کند (یعنی در آنجا بماند و خارج نشود) و به تفکر بپردازد. این تفکر هم درباره گذشته است که چه اشتباهاتی داشته و چگونه باید جبران کند و هم نسبت به آینده است که از الان به بعد برای بندگی بهتر خدا باید چه کار کند؟ اعتکاف هم به همین منوال است.

وی با اشاره به تفاوت زمان وقوف در حج و اعتکاف، گفت: در حج حاجی نصف روز در عرفات و از اذان صبح تا طلوع آفتاب در مشعرالحرام وقوف می‌کند اما در ماه رجب، سه روز ایام‌البیض برای اعتکاف قرار داده شده است و بر اساس سنت پیامبر این سه روز، روزهای ۱۳، ۱۴ و ۱۵ رجب است و باید در مسجد جامع شهر انجام شود. اما امروز با توجه به تعداد داوطلبان زیاد در دیگر مساجد شهر نیز برگزار می‌شود.

ادیب یزدی خاطرنشان کرد: اعتکاف عبادت بسیار عمیقی است که عمده آن "تفکر" است یعنی معتکف باید بنشیند و تفکر کند. ممکن است فردی اهل عبادت باشد اما اهل تفکر نباشد. "نفس فکر کردن" نیاز به تعلیم دارد و یک هنر است. علما و ائمه جماعات مساجد باید تفکر را به معتکفان بیاموزند که اصولا "فکر" چیست؟ از کجا شروع می شود؟ و چگونه باید آن را سر و سامان داد؟

وی در پاسخ به این سوال که چه کنیم جوانان، با میل و رغبت به مسجد و به اعتکاف روی بیاورند و سال به سال بر تعداد آن‌ها افزوده شود؟ گفت: این کار نیاز به کار کارشناسی دارد. جوان هر جا گمشده خود را بیابد، آن را می‌پذیرد. ما باید ببینیم گمشده جوانان ما چیست؟ و به دنبال چه چیزی هستند؟ برای این کار باید با جوانان مانوس باشیم. با آنها هم صحبت شویم و از این طریق متوجه شویم که به دنبال چه چیزی هستند؟

حجت‌الاسلام ادیب یزدی افزود: اگر جوان ما متحیر است، یعنی بین مسیرهای پیچیده زندگی قرار گرفته و نمی‌تواند تصمیم بگیرد، نیاز به توجه بیشتری دارد. جوان هیجان دارد، از حماسه و حرکت‌های حماسی به شدت لذت می‌برد و به دنبال قهرمانی می‌گردد که برای همیشه او را به عنوان الگو قرار داده و به دنبال آن قهرمان حرکت کند. ما باید در اعتکاف این شخصیت‌ها، الگوها و هویت‌های حماسی را به جوان بشناسانیم.

این واعظ با تاکید بر این که ما باید آن شخصیت گمشده و حماسی را برای جوان ایجاد کنیم، گفت: این کار باید توسط متولیان اعتکاف و به شکل بسیار هنرمندانه پیگیری شود. به عنوان مثال مناجات امیرالمومنین علی(ع) نمونه بسیار جذابی است که می‌تواند در اعتکاف همه جوانب نیازمندی‌های جوان را تامین کند. نکات عجیبی هم در این مناجات وجود دارد به عنوان مثال آنجا که حضرت می‌فرماید: «مولای یا مولای انت الدلیل و انا المتحیر» یعنی خطاب به خداوند تبارک و تعالی عرض می‌کنند تو هستی که همه گمراهان را به راه راست هدایت می‌کنی تو هستی که راه صحیح را به من نشان می‌دهی! یعنی خدایا! تو به مثابه یک تابلوی راهنما در مسیر زندگی من هستی که اگر این تابلو راهنما وجد نداشته نباشد، شاید من به قعر پرتگاه های دنیا بیفتم.

حجت‌الاسلام ادیب یزدی گفت: انسان یک دال و یک دلیلی در زندگی نیاز دارد و آن دلیل و دال انسان، ذات مقدس الهی است. ما دچار حیرت و تشتت هستیم نمی‌دانیم از کدام مسیر باید رفت و دنیا نیز دنیایی بی‌نهایت و بی‌انتهاست. همچنان که "وجود خود انسان" بی‌نهایت است. اگر ما بتوانیم این تحیر را برای جوان معنا کنیم به نتیجه‌های خوبی می‌رسیم.

وی با اشاره به اینکه امروز جوانان ما در دایره تحیر گرفتار هستند گفت: حتی شخص من که با شما صحبت می‌کنم در تحیرم شرایط و زندگی دنیا به قدری پیچیده است که گاه انسان نمی‌داند چه باید کرد. حتی گاهی انسان فکر می‌کند نکند در عین بندگی و عبودیت، اما عاقبت به خیر نشود و قبح عاقبت گریبانگیرش شود. افراد بسیاری بودند که خوب زندگی کردند اما عاقبت آنها خوب تمام نشد. همچنان که بسیاری بودند که در طول زندگی، خوب نبودند اما حسن عاقبت داشتند. این موارد، همه در دایره تحیر می‌گنجد. امیدوارم مناسک عبادی اعتکاف بتواند جوانان ما را از دایره تحیر نجات دهد یا حداقل میزان آن را بکاهد تا جوانان از لحظات اعتکاف لذت ببرند و این تمنا در درون آنها ایجاد شود که ای کاش اعتکاف بیش از سه روز بود. ما باید این محل تمسک و دستگیری را برای جوان ایجاد کنیم تا با تمسک به حبل الهی خود را از وادی پرماجرای دنیا برهاند.

*