مرگ برخی پرندگان مهاجر در راه «تهران»

رییس اداره نظارت بر امور حیات وحش استان تهران از تاخیر در سرشماری سالانه حیات وحش استان تهران به دلیل سرمای دیرهنگام هوا خبر داد و گفت: کاهش منابع آبی این استان می‌تواند منجر به کاهش تعداد پرندگان مهاجر، ضعف و حتی از دست رفتن آن‌ها به دلیل نبود زیستگاه مناسب بین‌ راهی شود.

محمد کرمی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به سرشماری سالانه حیات وحش استان تهران که به طور معمول از اوایل پاییز تا اواسط زمستان انجام می‌شود، اظهار کرد: امسال به دلیل شرایط آب‌وهوایی، آغاز سرشماری به آذرماه موکول شد. در حال حاضر سرشماری در برخی از مناطق استان که شرایط مساعدتری داشته‌اند، انجام شده است و اکنون در میانه فرآیند سرشماری قرار داریم.

وی افزود: پیش‌بینی می‌کنیم تا حدود دو هفته آینده و حداکثر تا اواخر دی‌ماه، سرشماری گونه‌های شاخص علف‌خوار استان از جمله قوچ و میش، کل و بز، آهو و جبیر در سطح استان تهران به پایان برسد.

رییس اداره نظارت بر امور حیات وحش استان تهران توضیح داد: در سرشماری امسال، شرایط آب‌وهوایی نقش تعیین‌کننده‌ای داشت. به‌طور معمول، آغاز بارندگی‌ها و کاهش دما باعث می‌شود گله‌های حیات‌ وحش از حالت پراکندگی خارج شوند و گله های نر و ماده در کنار هم قرار بگیرند. این شرایط دقت سرشماری را افزایش می‌دهد و معمولاً زمانی رخ می‌دهد که دما در زیستگاه‌ها به نزدیک صفر درجه برسد و برودت و بارش برف آغاز شود.

به گفته کرمی امسال با توجه به شرایط اقلیمی استان تهران، این اتفاق از نیمه دوم آذرماه به بعد رخ داده و به همین دلیل، سرشماری حیات‌وحش با حدود یک ماه تأخیر نسبت به سال‌های گذشته آغاز شده است.

وی اضافه کرد: در سال‌های قبل، معمولاً سرشماری از آبان‌ماه شروع می‌شد که نخستین مناطق مورد بررسی نیز زیستگاه‌های مرتفع از جمله زیستگاه های حاشیه اثر طبیعی ملی دریاچه تار و هویر با ارتفاع بیش از ۳۰۰۰ متر است.

رییس اداره نظارت بر امور حیات وحش استان تهران در خصوص سرشماری گونه‌ پرندگان آبزی و کنارآبزی مهاجر گفت: سرشماری پرندگان مهاجر آبزی و کنارآبزی، در سطح بین الملل از اول ژانویه تا پایان ژانویه (از ۱۱ دی تا ۱۱ بهمن) انجام می‌گیرد.

وی تاکید کرد: حضور پرندگان آبزی و کنارآبزی مهاجر به ‌شدت تحت تأثیر شرایط آب‌وهوایی و وضعیت منابع آبی است بنابراین اگر آبگیرهای استان از شرایط آبی مناسبی برخوردار باشند، شاهد حضور پرندگان بیشتری خواهیم بود.

کرمی درباره شرایط زیستگاه‌های آبی در سال جاری و پیامد کم آبی این زیستگاه‌ها گفت: متأسفانه امسال به دلیل کاهش بارندگی، بسیاری از زیستگاه‌های آبی استان که معمولاً میزبان پرندگان مهاجر بودند، وضعیت آبی مطلوبی ندارند و این موضوع می‌تواند بر حضور پرندگان مهاجر تأثیر بگذارد همچنین کاهش منابع آبی می‌تواند خطر تلفات را نیز افزایش دهد، چرا که پرندگان امکان دسترسی مناسب به غذا و آب را از دست می‌دهند.

وی با بیان اینکه تالاب‌هایی مانند بندعلیخان و قنبرآباد نیز کاملاً وابسته به بارندگی و روان‌آب‌های سطحی هستند و گفت: زمانی که بارش‌ها مناسب باشد و این آبگیرها تغذیه شوند، شرایط برای حضور پرندگان مهاجر فراهم می‌شود و امکان سرشماری دقیق‌تری خواهیم داشت.

کرمی با بیان اینکه وضعیت آبی تالاب‌ها و آبگیرهای استان به‌شدت وابسته به میزان بارندگی و حق آبه آن‌هاست، گفت: در صورت وقوع بارش‌های مناسب، روان‌آب‌های سطحی وارد آبگیرها و تالابها می‌شود و آن‌ها را تغذیه می‌کند که این موضوع منجر به ارتقای شرایط زیستگاهی و در نتیجه افزایش حضور پرندگان خواهد شد. در صورتی که شرایط آبی مناسب فراهم شود، پرندگان مهاجر می‌توانند برای مدتی به ‌عنوان مهمان در استان حضور داشته باشند و امکان سرشماری دقیق آن‌ها فراهم شود.

وی تاکید کرد: حالا با توجه به وضعیت فعلی زیستگاه‌های آبی و محدودیت منابع آبی ناشی از خشکسالی، پیش‌بینی می‌شود که تعداد پرندگان سرشماری‌شده در برخی زیستگاه‌ها کمتر از حد معمول باشد؛ هرچند در برخی حوزه‌های دیگر، بسته به شرایط محلی، وضعیت می‌تواند متفاوت باشد، به‌طوری‌ که در صورت سردتر شدن هوا در مناطق شمالی کشور، پرندگان مهاجر به سمت عرض‌های جنوبی‌تر حرکت می‌کنند و استان تهران می‌تواند به‌عنوان یکی از زیستگاه‌های بین‌ راهی یا زمستان‌گذرانی آن‌ها مورد استفاده قرار گیرد. این پرندگان ممکن است بسته به شرایط زیستگاه، از چند روز تا چند هفته و حتی در صورت مساعد بودن شرایط، چند ماه در این مناطق باقی بمانند و پس از بهتر شدن وضعیت جوی به مسیر مهاجرتی خود ادامه می‌دهند یا باز می‌گردند.

کرمی با بیان اینکه پرندگان مهاجر معمولاً با آغاز فصل بهار به زیستگاه‌های شمالی خود بازمی‌گردند، اظهار کرد: یکی از عوامل بسیار مهم در میزان حضور این پرندگان در استان تهران، وضعیت منابع آبی از جمله آبگیرها، تالاب‌ها و سدهای موجود در سطح استان است. اگر این منابع آبی به‌طور کامل آبگیری نشده باشند و وسعت دریاچه‌ها کاهش یابد، طبیعتاً ظرفیت میزبانی از پرندگان مهاجر نیز کمتر خواهد شد. در استان تهران چند سد وجود دارد که به‌عنوان زیستگاه‌های مهم توقف پرندگان مهاجر عمل می‌کنند اما با توجه به شرایط فعلی بارندگی و کاهش منابع آبی، ممکن است این سدها به‌طور کامل آبگیری نشوند. در چنین شرایطی، پرندگان مدت‌زمان کوتاه‌تری در این ایستگاه‌های آبی توقف می‌کنند و تعداد کمتری از آن‌ها در استان مشاهده می‌شود.

رییس اداره نظارت بر امور حیات وحش استان تهران تاکید کرد: پیامد این وضعیت انتخاب مسیرهای جایگزین از سوی برخی پرندگان مهاجراست یا در طول مسیر مهاجرت با ضعف جسمی مواجه شوند. در مواردی مشاهده می‌شود که پرندگان ضعیف‌شده به حاشیه شهرها یا روستاها می‌رسند و در نزدیکی زیستگاه‌های آبی یا مناطق انسانی دیده می‌شوند و گاه از دست می‌روند. این موضوع معمولاً به دلیل پروازهای طولانی‌مدت و نبود زیستگاه‌های آبی مناسب در مسیر مهاجرت رخ می‌دهد. در چنین شرایطی، اگر این پرندگان آسیب دیده و ضعیف، توسط شهروندان و دوستداران طبیعت به ما معرفی شوند، اقدامات لازم برای تیمار، تغذیه، بازیابی توان جسمی و بازپروری آن‌ها انجام می‌شود تا در نهایت به طبیعت بازگردانده شوند. همچنین این زیستگاه ها به‌صورت مستمر توسط کارشناسان و محیط بانان رصد و پایش می‌شود و در صورت مشاهده موارد خاص، اقدامات حمایتی و درمانی انجام خواهد شد.

پیش‌بینی افزایش ۳ تا ۵ درصدی گونه‌های علفخوار استان تهران
کرمی در پایان ضمن اشاره به نتیجه سرشماری سال گذشته، گفت: بر اساس سرشماری انجام‌شده، جمعیت چهار گونه شاخص علفخوار استان در سال گذشته حدود ۲۷ هزار رأس برآورد شده است. به‌طور معمول انتظار می‌رود این جمعیت سالانه با افزایشی در حدود ۳ تا ۵ درصد مواجه شود و در سال جاری نیز پیش‌بینی می‌شود این روند افزایشی با توجه به تمهیدات و اقدامات مدیریتی انجام شده با وجود خشکسالی‌های چند سال اخیر ادامه داشته باشد. از جمله این اقدامات می‌توان به ایجاد و مرمت آبشخورها، تأمین منابع آبی جدید، استفاده از تلمبه‌های بادی در مناطق کویری و کم‌آب و در برخی موارد تغذیه دستی (علوفه‌رسانی) اشاره کرد.

*