از ادعاهای حقوق بشری تا نفس‌های سوخته

جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹–۱۳۶۷) یکی از طولانی‌ترین و ویرانگرترین جنگ‌های قرن بیستم بود که در آن، علاوه بر دو کشور درگیر، قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای نیز نقش مهمی ایفا کردند. در این میان، کشورهای اروپایی با وجود ادعای بی‌طرفی، در عمل در بسیاری از مقاطع به نفع رژیم بعث عراق عمل کردند.

به گزارش ایسنا، از آغاز جنگ، بسیاری از دولت‌های اروپایی رژیم بعث عراق را به‌عنوان سدی در برابر گسترش نفوذ انقلاب اسلامی ایران در منطقه می‌دیدند. این نگاه سیاسی – امنیتی باعث شد که برخی کشورهای اروپایی روابط اقتصادی، نظامی و اطلاعاتی خود با بغداد را گسترش دهند. فروش تسلیحات متعارف، ارائه تجهیزات دوکاربردی، کمک‌های مالی، و حمایت‌های دیپلماتیک از جمله این اقدامات بود.


کمک اروپا به برنامه تسلیحات شیمیایی عراق
یکی از تاریک‌ترین ابعاد نقش کشورهای اروپایی، مشارکت مستقیم و غیرمستقیم برخی از آن‌ها در شکل‌گیری و توسعه برنامه سلاح‌های شیمیایی رژیم بعثی عراق بود. در طول دهه ۱۹۸۰، شرکت‌ها و مؤسسات مستقر در چند کشور اروپایی مواد اولیه شیمیایی، تجهیزات آزمایشگاهی، فناوری تولید و دانش فنی را در اختیار رژیم صدام قرار دادند؛ موادی که بعدها در تولید گازهای شیمیایی مانند خردل و عوامل اعصاب به کار رفت.


این کمک‌ها اغلب تحت پوشش صادرات صنعتی یا شیمیایی «غیرنظامی» انجام می‌شد، در حالی که شواهد متعدد بعدی نشان داد این اقلام مستقیماً در برنامه تسلیحات شیمیایی عراق استفاده شده‌اند. ضعف نظارت، انگیزه‌های اقتصادی، و ملاحظات سیاسی در قبال عراق از عوامل اصلی تداوم این همکاری‌ها بود.


استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه ایران
رژیم بعث عراق بارها و به‌طور گسترده از سلاح‌های شیمیایی علیه سربازان و غیرنظامیان ایرانی استفاده کرد. این حملات نه‌تنها در جبهه‌های جنگ، بلکه علیه شهرها و مناطق مسکونی نیز صورت گرفت و موجب شهادت و مجروحیت هزاران نفر شد؛ بسیاری از مجروحان نیز تا امروز با عوارض مزمن این سلاح‌ها زندگی می‌کنند.
با وجود گزارش‌های مستند سازمان‌های بین‌المللی درباره استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی، واکنش بسیاری از دولت‌های اروپایی ضعیف، دیرهنگام یا صرفاً در حد ابراز نگرانی باقی ماند. این سکوت یا مماشات عملی، به‌نوعی به ادامه استفاده عراق از این سلاح‌های ممنوعه مشروعیت بخشید.

در نهایت اینکه نقش کشورهای اروپایی در جنگ ایران و عراق، به‌ویژه در ارتباط با حمایت از رژیم صدام، نمونه‌ای روشن از تناقض میان ادعاهای حقوق بشری و عملکرد واقعی در عرصه سیاست بین‌الملل است. مشارکت برخی دولت‌ها و شرکت‌های اروپایی در تقویت توان نظامی عراق و کمک به برنامه سلاح‌های شیمیایی، مسئولیتی تاریخی و اخلاقی ایجاد کرده است که هنوز به‌طور کامل مورد پذیرش و پاسخ‌گویی قرار نگرفته است. بررسی صادقانه این نقش، گامی ضروری برای فهم بهتر تاریخ جنگ و جلوگیری از تکرار چنین فجایعی در آینده است.

*