حد و مرز استفاده از هوش مصنوعی تا کجاست؟

افزایش نگران کننده استفاده از هوش مصنوعی تولیدات سینمایی و تلویزیونی موجب شده نهادها و سامانه‌ها بزرگ تولیدات بصری، اقدام به انتشار قوانینی برای استفاده ازاین ابزار در فرآیند ساخت آثار انجام بدهند، اما حد و مرز استفاده از هوش مصنوعی در فیلم وتلویزیون کجاست؟

به گزارش ایسنا، انتشار ویدئویی ۱۵ ثانیه‌ای از مبارزه تام کروز و برد پیت، دو ستاره سینما که با استفاده از نسخه جدید یک هوش مصنوعی چینی به نام «Seeddance» ساخته شده و فوق‌العاده طبیعی و با جزئیات سینمایی به نظر می‌رسد، موجب افزایش نگرانی‌ها درباره استفاده از هوش مصنوعی در سینما شده است و با صدور بیانیه‌هایی از سوی انجمن تصاویر متحرک آمریکا، اتحادیه بازیگران آمریکا و ... روبرو شده است.

رت ریس، یکی از نویسندگان فیلم‌هایی چون «ددپول و ولورین»، در واکنش به این ویدیو در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «احتمالا کار ما تمام است.»

روایری رابینسون کارگردان ایرلندی فیلم‌های علمی‌–تخیلی نیز گفته این کلیپ تنها با یک دستور دو خطی در هوش مصنوعی «Seedance 2» ساخته شده است. به‌زودی یک نفر می‌تواند پشت رایانه بنشیند و فیلمی بسازد که از نظر کیفیت، غیرقابل تشخیص از تولیدات فعلی هالیوود باشد. درست است، اگر آن فرد بی‌استعداد باشد، نتیجه افتضاح خواهد شد. اما اگر کسی با استعداد و سلیقه‌ای در حد کریستوفر نولان ظهور کند و چنین فردی خیلی زود پیدا خواهد شد، نتیجه می‌تواند فوق‌العاده باشد.»

تحولات اخیر این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا قوانینی برای استفاده از هوش مصنوعی در سینما و تلویزیون وجود دارد یا خیر؟

پیش‌تر آکادمی اسکار برای نخستین‌بار به‌طور رسمی جایگاه این فناوری را در فرآیند داوری مشخص کرده و از سوی دیگر نتفلیکس دستورالعمل‌های جامع خود را برای استفاده از هوش مصنوعی مولد در تولیدات اعلام کرده است؛ تصمیم‌هایی که نشان می‌دهد فناوری نوظهور، به‌رغم اختلاف‌نظرها، به بخشی جدایی‌ناپذیر از سازوکار رسمی سینما و تلویزیون تبدیل شده است.

در گام نخست، آکادمی علوم و هنرهای سینمایی اسکار به‌صراحت اعلام کرد استفاده از هوش مصنوعی مولد و سایر ابزارهای دیجیتال «نه به شانس نامزدی کمک می‌کند و نه به آن لطمه می‌زند.» در عین حال تأکید شد که هنگام انتخاب برندگان، میزان حضور انسان در فرآیند خلاقه مورد توجه قرار می‌گیرد. در متن مقررات آمده است: «آکادمی و هر شاخه، دستاورد هنری را با در نظر گرفتن میزان نقش انسان در قلب خلاقیت اثر ارزیابی خواهند کرد.»

این موضع‌گیری در حالی صورت می‌گیرد که اتحادیه‌های نویسندگان و بازیگران در مذاکرات قراردادی اخیر خود، حفاظت در برابر استفاده گسترده از هوش مصنوعی را به یکی از محورهای اصلی تبدیل کرده اند.

پیش از مراسم اسکار ماه فوریه ۲۰۲۵ نیز استفاده از این فناوری به بحثی داغ در هالیوود بدل شد؛ به‌ویژه پس از آن‌که مشخص شد فیلم «بروتالیست» که در ۱۰ رشته نامزد شده بود، از هوش مصنوعی برای تقویت لهجه مجاری استفاده کرده است. برخی از فیلم‌سازان از این اقدام دفاع کردند و برخی دیگر آن را غیراخلاقی دانستند.

در نهایت، آدرین برودی برای بازی در «بروتالیست» اسکار بهترین بازیگر مرد را دریافت کرد و این فیلم جوایز فیلم‌برداری و موسیقی متن را نیز به دست آورد. دیگر آثار نامزدشده از جمله «امیلیا پرز» و «تلماسه: بخش دوم» نیز از ابزارهای هوش مصنوعی برای برخی بهبودهای فنی استفاده کرده بودند.

همزمان با این تحولات، نتفلیکس به عنوان بزرگترین سامانه آنلاین تولید و نمایش آثار ویدئویی نیز دستورالعمل‌های رسمی خود را برای استفاده از هوش مصنوعی مولد در تولیدات اعلام کرده و استفاده از آن در مرحله ایده‌پردازی را مجاز دانسته است. این شرکت پیش‌تر اعلام کرده بود برای کاهش هزینه جلوه‌های ویژه در سریال علمی‌تخیلی «ابدیت» از هوش مصنوعی بهره گرفته و قابلیت جست‌وجوی مبتنی بر هوش مصنوعی مولد را نیز به اپلیکیشن موبایل خود افزوده است.

بر اساس دستورالعمل‌های جدید، شرکت‌های تولیدکننده می‌توانند از هوش مصنوعی در مرحله ایده‌پردازی مانند تهیه مودبورد (تابلوی ایده‌ها) و تصاویر مرجع استفاده کنند، مشروط بر آن‌که نتفلیکس را در جریان بگذارند. اما استفاده‌های گسترده‌تر، در اغلب موارد نیازمند دریافت مجوز از نماینده نتفلیکس در پروژه است.

نتفلیکس پنج اصل راهنما برای استفاده از هوش مصنوعی تعیین کرده است:

خروجی‌ها نباید آثار دارای کپی‌رایت یا فاقد مالکیت را بازتولید کنند؛ ابزارها نباید داده‌های تولید را ذخیره یا برای آموزش استفاده کنند؛ در صورت امکان باید از محیط‌های سازمانی امن استفاده شود؛ محتوای تولیدشده موقتی باشد و در نسخه نهایی تحویل داده نشود و از هوش مصنوعی برای جایگزینی اجرای استعدادهای انسانی یا کارهای تحت پوشش اتحادیه بدون رضایت استفاده نشود.

در حوزه استفاده از داده، وارد کردن دارایی‌های متعلق به نتفلیکس مانند فیلمنامه‌های منتشرنشده یا تصاویر تولید و همچنین داده‌های شخصی بازیگران و عوامل، نیازمند مجوز کتبی است. همچنین آموزش یا تنظیم مدل‌ها با آثار هنرمندان و صاحبان حقوق بدون مجوز قانونی ممنوع اعلام شده است.

در بخش خلاقه نیز تولید شخصیت‌های اصلی، عناصر بصری کلیدی یا محیط‌های داستانی محوری با هوش مصنوعی مستلزم تایید است و تاکید شده از ارجاع به آثار دارای کپی‌رایت یا شباهت به چهره‌های عمومی و افراد درگذشته بدون مجوز مناسب خودداری شود. خلق اجراهای دیجیتال، صدا یا شباهت چهره افراد واقعی نیازمند رضایت صریح و مستند است.

نتفلیکس همچنین تاکید کرده است که نباید محتوایی تولید شود که به‌اشتباه به‌عنوان رویداد یا اظهارنظر واقعی تلقی شود و استفاده از هوش مصنوعی نباید جایگزین یا به‌طور اساسی موجب حذف مشاغل تحت پوشش اتحادیه‌ها شود، مگر با توافق رسمی. تمامی فرایندهای سفارشی مورد استفاده شرکت‌های طرف قرارداد یا استودیوهای هوش مصنوعی نیز باید در تمام مراحل با این دستورالعمل‌ها منطبق باشند.

این دو تصمیم نشان می‌دهد صنعت سرگرمی به‌جای رد کامل هوش مصنوعی در مسیر تنظیم‌گری و تعریف چارچوب‌های کنترلی برای همزیستی فناوری و خلاقیت انسانی گام برمی‌دارد.

*