هیچ‌یک از جراحی‌های چاقی بی‌خطر نیست

جراح‌‎های چاقی این روزها تغییر عمده‌‎ای در دنیا برای درمان اضافه وزن بیمارگونه ایجاد کرده‌اند.

به گزارش ایسنا، روزنامه ایران نوشت: چاقی یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامتی در همه دنیاست. در حال حاضر حدود ۵۸ درصد بزرگسالان در ایران دچار چاقی و اضافه وزن هستند و تا ۱۱ سال آینده شیوع چاقی در بزرگسالان به ۷۹ درصد هم می‌رسد.

این موضوع می‌تواند از لحاظ اقتصادی، بهداشتی و سلامتی اثرات مخربی برای جامعه داشته باشد. البته بعضی از افراد این روزها برای خلاصی از چربی‎‌های اضافه به سمت جراحی‎‌های چاقی روی آورده‎‌اند، اما به گفته دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران، جراحی‌‎های چاقی مناسب همه نیستند و فقط به افرادی که BMI بالای ۴۰ دارند پیشنهاد می‌شود. سؤال اینجاست با وجود روش‎‌های مختلف جراحی کدام روش بیشتر می‌‎تواند به افراد کمک کند؟

جراح‌‎های چاقی این روزها تغییر عمده‌‎ای در دنیا برای درمان اضافه وزن بیمارگونه ایجاد کرده‌اند. دکتر نرجس محمدزاده، فلوشیپ جراحی لاپاراسکوپی «جراحی درون‎‌بین و چاقی» و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران در مورد شیوه‌‎های مختلف جراحی‌‎های چاقی به «ایران» می‎‌گوید:«چاقی بیمارگونه یعنی اضافه وزن بیش از حد که بیماری تشخیص داده می‌‎شود.

چاقی تعریف مشخصی دارد؛ در ایران BMI بالای ۴۰ را به‌عنوان چاقی بیمارگونه یا چاقی مرضی در نظر می‌‎گیرند. البته BMI ۳۰ تا ۴۰ هم جزو دسته چاقی محسوب می‌شود، اما درمانش هنوز تحت پوشش بیمه‎‌ها نیست. BMI حاصل تقسیم وزن به قد بر مبنای مترمربع است. اگر عدد BMI بالای ۴۰ باشد، بیمار دارای اندیکاسیون (علائم، نشانه‌ها یا دلالت‌های بالینی) درمان چاقی است و تحت پوشش بیمه‎ می‎‌تواند برای درمان اقدام کند.»

او با بیان اینکه در حال حاضر سه نوع شیوه جراحی چاقی اجرا می‌شود، توضیح می‎‌دهد:«جراحی محدودکننده مثل عمل اسلیو، جراحی‌‎های سوء‌جذبی که به عمل بای‌پس معروف هستند و دسته سوم، میکس روش اول و دوم است که به آن عمل مینی بای‌پس گفته می‎‌شود.

در جراحی به روش اسلیو معده، در یک فرد چاق که کیسه معده حدود دو تا دو و نیم لیتر است، به کیسه ۱۵۰ تا ۲۰۰ سی‌سی تبدیل می‌شود و باقی‌مانده معده را قطع می‌کنند و برمی‌دارند. جراحی‎‌های سوء‌جذب بیشتر برای افرادی انجام می‎‌شود که مشکل رفتاری مثل ریزه‌خواری دارند. عمل‌‎های محدودکننده مثل اسلیو معده در این دسته از افراد فایده‌‎ای ندارد چون دوباره وزن بیمار برمی‌گردد. افرادی که بیماری متابولیک مثل دیابت‌‎های غیرقابل کنترل یا پرکنترل دارند هم از گروه افرادی هستند که عمل اسلیو به آنها پیشنهاد نمی‎‌شود.»

جراحی چاقی راهی برای درمان ناباروری زنان

دکتر محمدزاده درباره شایعه‌‎هایی مبنی بر اینکه جراحی چاقی برای بانوان در دوران باروری آسیب‎‌زاست، توضیح می‎‌دهد: «چاقی جزو شناخته شده‎‌ترین عوامل در ناباروری است. در درمانگاه‎‌های چاقی، خانم‎‌های جوانی داریم که با علائم ناباروری به ما مراجعه می‌کنند، چون BMI بالای ۴۰ دارند. متخصص زنان برای درمان، ابتدا آنها را به سمت جراحی چاقی راهنمایی می‌کنند.

زنانی که دچار چاقی بیمارگونه هستند، اول باید لاغر شوند تا بدن‎شان به دیگر درمان‌‎‌های چاقی واکنش نشان بدهد. زمانی که بیمار تحت عمل جراحی چاقی قرار می‎‌گیرد، ۱۲ تا ۱۸ ماه بعد که دوران طلایی کاهش وزن است، نباید بارداری اتفاق بیفتد چون بیمار در حال کاهش وزن است و انرژی و غذایی که به جنین می‎‌رسد، تحت‌تأثیر بدن مادر قرار دارد، اما بعد از این دوران مشکلی وجود ندارد؛ یعنی مادر به اندازه نیاز جنین می‌تواند تغذیه داشته باشد. البته در اعمال جراحی سوء‌جذبی مثل بای‌پس و مینی بای‌پس، افرادی که با این روش‌‎ها عمل شده‎‌اند چه باردار باشند چه نباشند، باید تا آخر عمر از ریزمغذی‌‎‌ها استفاده کنند تا دچار کمبود ویتامین و کلسیم یا پوکی استخوان نشوند. مسلم است بیماری که عمل سوء‌جذبی داشته و در روزمره نیازمند ویتامین‌‎هاست، برای بارداری هم نیازمند داروهای تکمیلی بیشتری است. اما در عمل‎‌هایی مثل اسلیو معده این‌گونه نیست.»

به گفته او، افرادی که با روش جراحی اسلیو معده جراحی می‌شوند، باید ۱۰ ماه از دوران کاهش وزن را پشت‌ سر بگذرانند و بعد از آن می‌توانند با نظر متخصص تغذیه میزان مشخصی از غذا را در طول روز میل کنند تا جنین انرژی کافی دریافت کند. به طورکلی نوزاد افرادی که عمل جراحی چاقی انجام داده‌اند، کم‌وزن‎تر یا دچار مشکل نیستند و مانند دیگر افراد جامعه می‌توانند دوران بارداری مناسبی را طی کنند.

سه عامل مؤثر در انتخاب نوع جراحی چاقی
این فلوشیپ جراحی لاپاراسکوپی با بیان اینکه نوع جراحی چاقی به سبک زندگی، شرایط فیزیکی و خواست بیمار بستگی دارد، می‎‌گوید:«به‌عنوان جراح نمی‌توانم بگویم کدام روش جراحی چاقی ایمن‌تر است. انتخاب نوع جراحی به عوامل متفاوتی بستگی دارد. بیماران با توجه به مسائل زمینه‌ای که دارند، ممکن است از عمل‌های جراحی سوء‌جذبی سود ببرند، چون فرد حجیم‌خوار است و می‎‌گوید در هر وعده غذایی بخش زیادی از غذا را می‎خورم تا معده‌‎ام سیر شود. البته بیمار به بیمار شرایط متفاوت است. شیوه زندگی و عادت‎‌های تغذیه‌‎ای افراد بسیار در انتخاب نوع جراحی مهم است. در جراحی لاغری، تکنیک بسیار مهم است. اگر در عمل جراحی محدودکننده، جراح تکنیک را درست رعایت نکرده باشد و حجم درستی از معده را کم نکرده باشد، ممکن است بیمار دوباره به حال اول برگردد. اگر بیمارعادت تغذیه‌ای مثل ریزه‌خواری و شیرینی‌خواری داشته باشد، این فرد با وجود عمل جراحی اسلیو معده دوباره چاق می‌شود و جراحی برای این افراد فایده‌ای ندارد. این دسته اغلب نامزد عمل‎‌های سوء‌جذبی یا میکس هستند. البته اگر فردی تحت عمل چاقی قرار گرفت و دوباره وزنش بالا رفت، می‌تواند از عمل‎‌های دیگری برای کاهش وزن استفاده کند.»

جراحی چاقی بی‎‌خطر نیست
دکتر محمدزاده درباره سؤال رایج بیماران در مورد عمل‎‌های چاقی مبنی بر بی‎ خطر بودن این جراحی‎ها توضیح می‎دهد:«پاسخ روشن است؛ آیا عبور از خیابان بی‎خطر است؟ درصد زیادی از خطر در تمام اقدامات روزمره ما وجود دارد، اما آیا به علت وجود خطر، از خیابان عبور نمی‎‌کنیم؟ بعضی از افراد به علت اینکه سلامتشان آن طرف خیابان است، این خطر را می‎‌پذیرند، عمل می‌کنند و درصد قابل ملاحظه‎‌ ای سلامت‎شان را به دست می‎ آورند. بسیاری از بیمارانم بعد از کاهش وزن که برای چکاپ به مطب می‎آیند، می‎گویند:«انگار دوباره متولد شده‌ایم.» شاید بسیاری از افراد اولین قدم برای جراحی چاقی را به علت رسیدن به فیزیک مناسب بردارند، اما همه چیز اندام مناسب نیست، بسیاری از این بیماران اعتمادبه‌نفس بیشتری برای زندگی پیدا می‌کنند.»

آمپول‎‌های لاغری برگشت‌پذیر هستند

این دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران درمورد داروهای لاغری هم می‎‌گوید:«این روزها داروهایی برای درمان دیابت و کاهش قند خون روانه بازار شده‎اند که در کنار دیابت، کاهش وزن را برای بیماران به همراه دارند، به همین دلیل بسیاری از افراد برای تجربه کاهش وزن از این نوع آمپول‎ها استفاده می‌کنند. این داروها شاید بعد از مصرف مؤثر باشند، اما به شدت برگشت پذیر هستند؛ یعنی به محض اینکه آمپول قطع شود، بیمار اشتهای بسیار بالایی پیدا می‌کند و به شکل قابل ملاحظه‌‎ای وزن بیمار برمی‌‎گردد. گاهی بیمارانی به من مراجعه می‌کنند که از داروهای لاغری استفاده کرده‌اند و حتی وزن‎شان از وزن اولیه بالاتر رفته و اکنون برای راه‌حل آخر به سمت جراحی چاقی روی آورده‌اند. سؤال جدی که ذهن افراد را درگیر کرده این است که وقتی راه راحت‌تری مثل آمپول لاغری وجود دارد، چرا تن به جراحی بدهند؟

در این‌باره باید بگویم افرادی که BMI زیر ۳۰ دارند، به هیچ عنوان سمت عمل جراحی چاقی نروند و از ورزش، رژیم و تغذیه مناسب برای کاهش وزن استفاده کنند. افراد با BMI ۳۰ تا ۴۰ که هنوز اندیکاسیون علمی چاقی برایشان پیدا نشده است، با وجود پذیرش اینکه بعد از قطع آمپول، رژیم و سبک زندگی درست را رعایت می‌کنند، می‌توانند به‌عنوان دوره‌ گذار، از آمپول‎‌های لاغری استفاده کنند تا کاهش وزن خوبی داشته باشند، اما برای افراد با BMI بالای ۴۰ بزرگ‎ترین و مؤثرترین روش برای لاغری همان جراحی چاقی است.»

*